Ayıplı ifadan doğan uyuşmazlıklarda dosyanın kaderini çoğu zaman ayıbın varlığı değil, talebin nasıl hesaplandığı belirler. Karşı taraf ayıbı kabul etse bile miktar tartışması sürdüğü sürece dosya kapanmaz. Bu yazı, tazminat kalemlerini kalem kalem kurmayı ve uzlaşma ile dava arasındaki eşiği bu hesabın üzerinden belirlemeyi ele alıyor.
Önce Hangi Seçimlik Hakkı Kullandığınıza Karar Verin
Türk Borçlar Kanunu, ayıplı ifada alıcıya birbirinden farklı sonuçlar doğuran seçimlik haklar tanır: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ayıpsız misliyle değişim ve onarım. Tüketici işlemlerinde Tüketici Kanunu paralel bir düzen kurar. Bu haklardan hangisinin kullanıldığı, hesabın matematiğini bütünüyle değiştirir; dönme hâlinde iade ve masraflar, indirim hâlinde ise ayıplı ile ayıpsız değer arasındaki oran öne çıkar. Dilekçede iki hak birbirine karıştırılırsa, bilirkişi hesabı da talebi karşılamayan bir eksene oturur.
Tazminat Kalemlerinin Ayrıştırılması
- Bedel iadesi veya bedelde indirim tutarı
- Giderim masrafları: nakliye, montaj-demontaj, ekspertiz ve inceleme giderleri
- Ayıp nedeniyle kullanılamayan dönemin doğurduğu zarar
- Sözleşmede kararlaştırılmışsa cezai şart
- Faiz başlangıç tarihi: ihtar mı, dava mı, temerrüt mü?
Hesabı Belgeye Bağlamak
Ölçülebilir talebin ilk şartı, her kalemin ayrı bir belgeye dayanmasıdır. Fatura, ödeme dekontu, servis formu, yazışma ve varsa ayıbın tespitine ilişkin teknik rapor tek bir dosyada tarih sırasıyla toplanmalıdır. Delil tespiti yaptırılması, özellikle ayıbın zamanla değişebileceği veya malın kullanılmaya devam edeceği hâllerde, sonraki bilirkişi incelemesinin dayanağını korur. Ayıp gizliyse fark edildiği anın da belgelenmesi gerekir; çünkü ihbar ve zamanaşımı tartışması bu ana bağlanır.
Uzlaşma Eşiğini Hesaplamak
- Talep edilen toplam ile karşı tarafın önerdiği tutar arasındaki farkı yazın.
- Bu farkın karşılığında katlanılacak yargılama gideri, bilirkişi ücreti ve süreyi kabaca hesaplayın.
- İspat gücü zayıf kalemleri işaretleyin; bunlar müzakerede esnetilebilecek alandır.
- Kısmi dava veya belirsiz alacak tercihinin harç ve ıslah sonuçlarını karşılaştırın.
- Uzlaşma metnine, feragat edilen kalemleri açıkça yazın; genel ibraname sonradan tartışma yaratır.
Sürelerin Gözden Kaçan Yönü
Ayıba ilişkin sürelerin işlemeye başladığı an, teslim tarihi ile ayıbın öğrenildiği tarih arasında değişebilir; satıcının ağır kusuru veya ayıbı hile ile gizlemesi hâlinde ise sürelere ilişkin kural farklı işler. Bu nedenle takvim kurulurken tek bir tarih değil, teslim-ihbar-ihtar-dava zinciri birlikte tutulmalıdır.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşme metni, malın niteliği ve tarafların tacir olup olmaması hesabı ve süreleri değiştirebilir. Talep miktarı belirlenmeden önce sözleşmenin bir hukukçuyla birlikte okunması önerilir.