Teslim edilen mal veya tamamlanan işte sonradan ortaya çıkan kusurlarda belirleyici olan, çoğu zaman kusurun büyüklüğü değil ne zaman ve nasıl bildirildiğidir. Esasa ilişkin olarak tümüyle haklı olan alıcı, ihbarı geciktirdiği için talebini fiilen kullanamaz hâle gelebilir. Aşağıdaki kontrol listesi, ihbar aşamasında kaybedilen hakları önlemeye ve asıl kritik soruyu doğru zamanda sormaya odaklanır: dosya karşılıklı anlaşmayla mı kapanmalı, yoksa dava yoluna mı gitmeli?
İhbarın Koruduğu Şey, Koruyamadığı Şey
Ayıp ihbarı bir talep değil, hakkın saklı tutulduğunun karşı tarafa bildirilmesidir. TBK ve tüketici işlemlerinde TKHK çerçevesinde ihbar, seçimlik hakların (onarım, değişim, bedelden indirim, sözleşmeden dönme) kapısını açık tutar; ancak tek başına alacağı muaccel kılmaz ve zamanaşımını sonsuza kadar durdurmaz. Açık ayıpta gecikmeksizin, gizli ayıpta ise ortaya çıkar çıkmaz bildirim beklenir. Bu ayrımın dosyada net biçimde kurulmaması, sonradan ayıbın açık olduğu ve süresinde bildirilmediği savunmasına zemin hazırlar.
İhbardan Önce Tamamlanacak Kontroller
- Teslim veya kabul tarihinin belgeyle sabitlenmesi (irsaliye, tutanak, teslim yazışması)
- Kusurun ilk fark edildiği anın tarihlendirilmesi ve nasıl fark edildiğinin yazıya dökülmesi
- Kusurun açık mı gizli mi olduğuna dair teknik dayanağın hazırlanması
- Ürün veya imalatın mevcut hâlinin bozulmadan korunması; müdahale edildiyse öncesine ait kaydın saklanması
- İhbarın tarihi ispatlanabilir bir kanalla (noter ihtarı, kayıtlı e-posta, KEP) yapılması
- Ağır kusur ya da kusurun gizlenmesi iddiası varsa buna ilişkin yazışmaların ayrı klasörlenmesi
Uzlaşma ile Dava Arasındaki Seçim
Bu seçim duygusal değil hesaplanabilir olmalıdır. Karşılaştırmayı dört başlıkta yapmak, sonradan pişmanlık doğuran kararları azaltır:
- Onarım maliyeti ile talep tutarı farkı: karşı tarafın önerdiği giderim, gerçek zararın ne kadarını karşılıyor?
- İspat gücü: teknik inceleme olmadan kusurun kaynağı gösterilebiliyor mu, yoksa bilirkişi incelemesi kaçınılmaz mı?
- Süre baskısı: zamanaşımı yaklaşıyorsa görüşmeleri uzatmak, uzlaşma değil hak kaybı üretir.
- İlişkinin devamı: sürekli tedarik ilişkisinde anlaşma metnine ileriye dönük garanti ve cezai şart eklemek, tek seferlik tazminattan değerli olabilir.
Görüşmeler sürerken dava hazırlığının durdurulmaması gerekir. Uzlaşma ihtimali, dilekçe taslağının, delil listesinin ve varsa delil tespiti başvurusunun beklemeye alınması için gerekçe değildir.
İhbarı Değersizleştiren Uygulama Hataları
- Telefonla yapılan ve hiçbir yazılı iz bırakmayan bildirimler
- Kusurun genel ifadelerle anlatılıp somut olarak tarif edilmemesi
- Ödemenin ihtirazi kayıt konulmadan tamamlanması
- Karşı tarafın onarım için gönderdiği teknik raporun imzalanıp bir kopyasının alınmaması
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; sözleşme metni, ticari teamül ve tarafların sıfatı sonucu doğrudan değiştirebilir. İhbar ve dava tercihini vermeden önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.