Sözleşmeye aykırılık dosyalarında ihlalin varlığı çoğu zaman tartışmasızdır; asıl kayıp, zararın hesaplanabilir biçimde ortaya konamamasından doğar. Bu rehber, TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde tazminat talebinin hangi kalemlerden oluşacağını ve hesabın hangi belgelerle desteklenmesi gerektiğini ele alır.
Önce Talebin Hukuki Temelini Seçmek
Sözleşmeye aykırılık hâlinde alacaklının önünde birkaç seçenek vardır: aynen ifayı talep etmek, gecikme nedeniyle uğranılan zararın karşılanmasını istemek ya da koşulları varsa sözleşmeden dönerek olumsuz zararın giderilmesini talep etmek. Bu seçenekler farklı hesaplama mantığına dayanır ve birbirinin yerine geçmez. Dönme hâlinde talep edilebilecek kalemlerle ifaya bağlı taleplerin kapsamı aynı olmadığından, seçim yapılmadan hazırlanan hesap tablosu genellikle iç tutarsızlık taşır.
Zarar Kalemlerinin Ayrıştırılması
- Fiilî zarar: yapılan masraflar, ikame tedarik bedeli, onarım giderleri
- Yoksun kalınan kâr: makul biçimde beklenebilen ve belgelenebilen kazanç kaybı
- Gecikmeden doğan zararlar ve varsa faiz talebi
- Sözleşmede kararlaştırılmış cezai şart
- Zararın artmasını önlemek için katlanılan giderler
Temerrüde Düşürme ve İhtarın Rolü
Tazminat talebinin en zayıf halkası, çoğu zaman borçlunun usulüne uygun temerrüde düşürülmemiş olmasıdır. İfa zamanı belirli değilse alacaklının ihtarı gerekir; ihtarın içeriği, muhatabı ve tebliğ tarihi hesabın başlangıç anını belirler. Noter kanalıyla gönderilen ihtar, hem içeriği hem tarihi bakımından güçlü bir kayıt sağlar. İhtarda verilen süre gerçekçi değilse veya talep açıkça belirtilmemişse, sonradan yapılan hesap tartışmalı hâle gelir.
Zamanaşımı Tablosunu Baştan Kurmak
Sözleşmeden doğan alacaklarda genel zamanaşımı ile bazı sözleşme türleri için öngörülen özel süreler farklıdır; eser, kira, satım gibi ilişkilerde ayıba ilişkin talepler kendi rejimine tabidir. Ayrıca ayıp ihbarının süresinde yapılmaması, alacak zamanaşımına uğramamış olsa dahi talebi zayıflatır. Pratik yöntem, sözleşme tarihinden başlayarak teslim, ihbar, ihtar ve dava aşamalarını tek bir çizgi üzerinde gösteren tablo kurmak ve her kalem için ayrı bitiş tarihi işaretlemektir.
Hesabı Ayakta Tutan Belgeler
- Sözleşme ve ekleri, değişiklik protokolleri
- Sipariş, teslim ve kabul belgeleri; teslimatın gerçekleştiği tarihi gösteren kayıtlar
- Fatura, ödeme dekontu ve muhasebe kayıtları
- İkame tedarik yapıldıysa piyasadan alınan teklifler ve karşılaştırma tablosu
- Yoksun kalınan kâr iddiası için önceki dönem satış ve kâr verileri
Dava Türü Tercihi Hesaptan Sonra Yapılır
Belirsiz alacak davası, kısmi dava veya tam eda davası tercihinin sonuçları farklıdır; faiz başlangıcı, harç ve ıslah imkânı bu tercihe bağlı olarak değişir. Zarar hesabı belgelerle netleşmeden yapılan tercih, sonradan düzeltilmesi masraflı bir tercihe dönüşebilir. Bu nedenle önce hesap tablosu tamamlanmalı, dava türü bu tablonun kesinlik derecesine göre seçilmelidir.
Bu açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; sözleşmenin türü ve tarafların ticari sıfatı hesabı ve süreleri değiştirebileceğinden, talebinizi somutlaştırmadan önce hukuki değerlendirme almanız önerilir.