Tazminat talepleri, dayandıkları hukuki sebebe göre bambaşka ispat ve süre rejimlerine tabidir. Aynı olaydan doğan bir zarar, sözleşmeye aykırılık olarak da haksız fiil olarak da ileri sürülebilir; bu tercih hem delil planını hem de zamanaşımını değiştirir. Bu rehber, ayrımı netleştirir ve tebligat gecikmesinin yarattığı kaybı gösterir.
Zarar Kalemlerini Baştan Ayırmak
Talep dilekçesinde zararın tek bir rakam olarak yazılması, sonraki aşamalarda ispatı zorlaştırır. Fiili zarar, yoksun kalınan kazanç ve varsa manevi zarar ayrı kalemler olarak kurulmalı; her kalem için hangi belgeye dayanıldığı belirtilmelidir. Miktarın başlangıçta tam olarak belirlenemediği hâllerde, talebin belirsiz alacak veya kısmi talep olarak ileri sürülmesi seçeneği HMK çerçevesinde değerlendirilir. Bu tercih de sonradan yapılacak artırımın kaderini etkiler.
İki Yıl mı, On Yıl mı?
Haksız fiilden doğan tazminat talepleri, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren işleyen kısa bir süre ile fiilin gerçekleşmesinden itibaren işleyen daha uzun bir üst sınıra tabidir. Sözleşmeye aykırılıktan doğan taleplerde ise TBK'daki genel zamanaşımı düzeni geçerlidir. Aynı fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza kanunundaki daha uzun zamanaşımının uygulanması gündeme gelebilir. Bu nedenle dosya açılmadan önce olayın ceza boyutu da kontrol edilmelidir.
Senetle İspat Kuralı ve İstisnaları
Belirli bir tutarı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı kuralı, tanık deliline dayanmayı planlayan tarafı zor durumda bırakır. Parasal sınır her yıl güncellendiği için, işlemin yapıldığı yıla ait sınırın kontrol edilmesi gerekir. Kuralın istisnaları — delil başlangıcı sayılabilecek bir yazılı belgenin bulunması, karşı tarafın açık muvafakati veya senet alınmasında imkânsızlık hâlleri — dilekçede önceden gerekçelendirilmelidir. Tüketici işlemlerinde ise TKHK kapsamındaki koruyucu hükümler, ispat dengesini farklı biçimde kurabilir.
İhtarname Tebliğinin Gecikmesi
Temerrüt faizinin başlangıcı, çoğu durumda ihtarnamenin muhataba ulaştığı ana bağlıdır. İhtarın iade dönmesi veya geç tebliğ edilmesi, faiz kaybının yanı sıra zamanaşımına ilişkin savunmalara da zemin hazırlar. Muhatabın adres kayıt sistemindeki adresinin veya ticaret sicilindeki adresinin kullanılması, tebliğ tarihinin tartışmasız hâle gelmesini sağlar.
Dosya Kontrol Listesi
- Olayın tarihi, öğrenme tarihi ve ihtar tarihi tek çizelgede mi?
- Zarar kalemleri belgeyle eşleştirildi mi?
- Talebin hukuki sebebi sözleşme mi haksız fiil mi olarak netleştirildi mi?
- İşlemin yapıldığı yıla ait senetle ispat sınırı kontrol edildi mi?
- Bilirkişi incelemesi gerekiyorsa, incelemeye esas belgeler eksiksiz mi?
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; tazminat dosyalarında hukuki sebep tercihi sonucu doğrudan belirlediğinden, belgelerinizi bir araya getirdikten sonra hukuki değerlendirme almanız önerilir.