Borç ilişkilerinde alacağın varlığı kadar, hangi tarihte talep edildiği de belirleyicidir. TBK zamanaşımı sürelerini alacağın niteliğine göre farklılaştırır; HMK ise bu savunmanın nasıl ve ne zaman ileri sürüleceğini düzenler. Bu rehber, zamanaşımı tartışmasının delil boyutuna odaklanıyor.
Sürenin Başlangıç Anını Belirlemek
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işlemeye başlar. Bu nedenle ilk yapılacak iş, muacceliyet tarihini belgeye bağlamaktır. Vadeli sözleşmelerde vade tarihi, vadesiz ilişkilerde ise ihtarla belirlenen tarih esas alınır. Dönemsel edimlerde her dönem için ayrı bir başlangıç söz konusu olabilir; bu ayrım yapılmadığında alacağın bir kısmı için savunma haklı hale gelir.
Süreyi Kesen ve Durduran Olguları Belgelemek
Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması, faiz ödemesi veya rehin vermesi zamanaşımını keser; dava açılması ve icra takibi de aynı sonucu doğurur. Ancak bu olguların dosyada gösterilebilmesi gerekir.
- Kısmi ödemelerin dekontlarında hangi borca mahsuben yapıldığının yazılı olması
- Cari hesap ekstrelerinin karşı tarafça teyit edildiğini gösteren yazışmalar
- Ödeme planı veya yapılandırma taleplerinin özgün metinleri
- İhtarnamelerin tebliğ şerhli örnekleri
- Daha önce başlatılmış takiplerin dosya numaraları ve akıbeti
Def'inin Usulü: Ne Zaman İleri Sürülür
Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz; borçlunun ileri sürmesi gerekir. Bu savunmanın cevap dilekçesi süresi içinde, açık biçimde yapılması esastır. Sonradan ileri sürülmesi hâlinde karşı tarafın muvafakati veya ıslah gibi kurumlar gündeme gelir ki bunlar her zaman elverişli olmayabilir. Bu nedenle davalı tarafta çalışılırken cevap dilekçesinin ilk taslağında def'ilerin bir listesinin çıkarılması yerinde olur.
Alacaklı Tarafın Karşı Hazırlığı
- Talep edilen her kalem için ayrı ayrı süre hesabı yapılır.
- Kesilme olgusuna dayanılacaksa dayanak belge dilekçe ekinde sunulur.
- Zamanaşımına uğradığı iddia edilen kalemler için sebepsiz zenginleşme gibi alternatif dayanaklar değerlendirilir.
- Tüketici işleminden doğan bir alacak varsa TKHK kapsamındaki özel kuralların etkisi kontrol edilir.
Tebligat Gecikmesinin Yarattığı Kayıp
İhtarnamenin muhataba ulaşmaması ya da geç ulaşması, hem temerrüt tarihini hem de faiz başlangıcını değiştirir. Adresin ticaret sicilinden veya adres kayıt sisteminden teyit edilmeden gönderilen ihtarlar çoğu zaman iade döner ve dosyaya yalnızca gönderi kaydı olarak girer; bu da ispat bakımından yetersiz kalır.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenizin türü ve elinizdeki belgelerin tarihleri süre hesabını doğrudan etkileyeceğinden, dosyanız üzerinden hukuki değerlendirme yapılması gerekir.