Sözleşmeden veya haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde dosyanın ilk kırılma noktası, çoğu zaman mahkemenin görev ve yetkisidir. TBK ve HMK ekseninde ilerleyen bu süreçte, ihtarın çekilip çekilmediği ve nasıl belgelendiği ise hem faiz başlangıcını hem de talebin ispatını doğrudan etkiler.
Talebin Hukuki Sebebi Yetkiyi Belirler
Aynı olay, sözleşmeye aykırılık olarak da haksız fiil olarak da nitelendirilebiliyorsa, seçilen hukuki sebep yetkili mahkeme seçeneklerini değiştirir. Sözleşmeye dayanan taleplerde davalının yerleşim yeri yanında ifa yeri mahkemesi de gündeme gelir. Haksız fiile dayanan taleplerde ise fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer ve zarar görenin yerleşim yeri seçenek olarak değerlendirilir. Bu seçim, delillerin ve tanıkların bulunduğu yerle uyumlu kurulduğunda dosya çok daha hızlı ilerler.
Görev: Asliye Hukuk, Tüketici veya Ticaret
Taraflardan biri tüketici sıfatını taşıyorsa ya da uyuşmazlık ticari işletmeyi ilgilendiriyorsa, görevli mahkeme değişir. Görev kamu düzenindendir ve yargılamanın her aşamasında dikkate alınır; bu nedenle taraf sıfatlarının niteliği dilekçede baştan gerekçelendirilmelidir.
İhtarın İspat Değeri
Temerrüt anını gösteren ihtar, tazminat dosyalarında sanıldığından daha belirleyicidir. İhtarın varlığı kadar içeriği ve ulaştığı tarih de tartışma konusu olur. Uygulamada şu eksikler sıkça ret veya kısmi kabul sonucu doğurur:
- Talebin miktar ve kalem olarak belirtilmediği genel nitelikli ihtarlar
- Muhatabın güncel adresine ulaşmayan, tebliğ şerhi tartışmalı bildirimler
- Yalnızca telefon veya mesajlaşma yoluyla yapılan, sonradan doğrulanamayan uyarılar
- Verilen sürenin makul olup olmadığının hiç değerlendirilmemesi
Zamanaşımı ve Faiz Takvimi
Haksız fiilden doğan taleplerde zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesine bağlı kısa süre ile fiilden itibaren işleyen uzun süre şeklinde iki katmanlıdır. Sözleşmeye dayalı taleplerde ise kural olarak genel zamanaşımı uygulanır; ancak bazı sözleşme tipleri için özel süreler öngörülmüştür. Faiz başlangıcı bakımından ihtar tarihi ile dava tarihi arasındaki fark, alacağın büyüklüğünü hissedilir biçimde değiştirebilir.
Dava Öncesi Belge Düzeni
- Sözleşme, ek protokol ve yazışmaları tarih sırasına dizin.
- Zarar kalemlerini fatura, ödeme belgesi ve bilirkişi ihtiyacına göre ayırın.
- İhtarın tebliğ belgesini dosyanın en önüne koyun.
- Yetki seçeneklerini delil ve tanık coğrafyasıyla karşılaştırın.
- Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihini bilinçli yapın.
Bu metin genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır. Zararın türü, tarafların sıfatı ve sözleşme hükümleri değiştiğinde sonuç da farklılaşır; talep oluşturulmadan önce belgelerin bir hukukçu tarafından değerlendirilmesinde yarar vardır.