Sözleşmeden ya da haksız fiilden doğan tazminat istemlerinde davanın kaderi, çoğu zaman ilk dilekçedeki hukuki nitelendirmeyle belirlenir. TBK'nın sorumluluk düzeni, HMK'nın yetki ve ispat kuralları ve tüketici ilişkisi varsa TKHK birlikte değerlendirilmelidir. Aynı olay bazen hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil olarak nitelendirilebilir; bu tercih hem yetkili yeri hem zamanaşımını hem de ispat yükünü değiştirir.
Nitelendirme Neyi Değiştirir?
Haksız fiilden doğan istemlerde zarar görenin kusuru ispat etmesi beklenirken, sözleşmeye aykırılıkta borçlunun kusursuzluğunu ortaya koyması gündeme gelir. Zamanaşımı süreleri de farklıdır: haksız fiilde öğrenmeye bağlı kısa süre ile fiilin gerçekleştiği andan işleyen uzun süre birlikte uygulanırken, sözleşmesel taleplerde kendi süre düzeni geçerlidir. Aynı olay bir suç da oluşturuyorsa, ceza zamanaşımının hukuk davasına etkisi ayrıca değerlendirilir.
Yetkili Mahkeme Seçenekleri
- Genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi
- Haksız fiilin işlendiği yer mahkemesi
- Zararın meydana geldiği veya gelme ihtimalinin bulunduğu yer
- Zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi
- Sözleşmeden doğan istemlerde sözleşmenin ifa edileceği yer
Tüketici sıfatı bulunan taraf için getirilen koruyucu düzenlemeler, bu seçenekleri sözleşmeyle daraltmayı sınırlar.
Talep Türünün Belirlenmesi
Zararın miktarı davanın açıldığı anda tam olarak hesaplanamıyorsa belirsiz alacak davası, hesaplanabiliyorsa tam eda davası tercih edilir. Yanlış tercih, faiz başlangıcı ve harç bakımından sonuç doğurur. Kısmi dava tercih edilecekse, saklı tutulan bölümün açıkça belirtilmesi gerekir. Manevi tazminat istemi ise bölünemeyeceğinden tek kalemde ve gerekçeli biçimde talep edilmelidir.
Zararı Görünür Kılan Belgeler
- Fiili zarar için fatura, ödeme belgesi ve onarım kayıtları
- Kazanç kaybı için gelir belgeleri ve dönemsel karşılaştırma tabloları
- Bedensel zararda tüm sağlık kayıtları ve tedavi giderleri
- Nedensellik bağı için olay yeri tespitleri, kamera görüntüsü talepleri ve tanık listesi
- Müterafik kusur tartışmasına karşı, zararı azaltmak için alınan önlemlerin kaydı
Karşı Delil ve Zamanlama
Delillerin ne zaman sunulacağı da en az içeriği kadar önemlidir. Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra yeni delil ileri sürmek kural olarak sınırlıdır. Bu nedenle üçüncü kişilerden ve kurumlardan gelmesi beklenen kayıtların talebi ilk dilekçelerde yazılmalı, bilirkişi incelemesi gerekiyorsa incelemenin hangi soruya cevap arayacağı önceden belirlenmelidir. Islah imkânı bir yedek plan olarak düşünülmeli, ancak ona güvenilerek hesap yapılmamalıdır.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgi vermek içindir. Her tazminat dosyasında olayın oluş biçimi ve eldeki belgeler farklı bir strateji gerektirdiğinden, dava açmadan önce bir hukukçuyla nitelendirme yapılması önerilir.