Teslim edilen mal ya da yapılan iş sözleşmeye uygun değilse, alacaklının önünde birden fazla seçimlik hak bulunur. Bu haklardan hangisinin kullanılacağı yalnızca ticari bir tercih değildir; talebin türü hem hesaplama yöntemini hem de görevli mahkemeyi değiştirir. Aşağıda ayıp iddiasında hesap kurgusu ve mahkeme seçimi birlikte ele alınmaktadır.
Önce Sıfat Sorusu: Taraflar Kim?
Aynı ayıplı ürün, alıcının sıfatına göre bambaşka bir usule tabi olur. Alıcı tüketici ise 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun devreye girer ve parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi yetkilidir. İki tacir arasındaki bir satımda ise Türk Borçlar Kanunu ile ticari hükümler uygulanır, uyuşmazlık ticari dava niteliği taşır ve dava açılmadan önce arabuluculuk aşamasının tamamlanması gerekebilir. Bu ayrım yapılmadan yazılan bir dilekçe, esasa girilmeden geri dönebilir.
Muayene ve İhbar: Hakkı Baştan Kaybetmemek
Ayıp iddiasında en sert eşik, malın teslim alındıktan sonra gözden geçirilmesi ve ayıbın karşı tarafa bildirilmesidir. Bildirim yapılmadığında, sonradan açılan davada mal ayıpsız kabul edilmiş sayılabilir. Gizli ayıplarda ise sürenin ayıbın ortaya çıktığı andan işlemeye başlaması söz konusudur. Bildirimin yazılı ve tarihi ispatlanabilir bir kanalla yapılması bu yüzden zorunludur.
Tazminat Hesabının Kurulması
Talep, bedel indirimi mi, ayıpsız misliyle değişim mi, onarım mı yoksa sözleşmeden dönme mi? Her biri farklı bir hesap tablosu gerektirir. Hesabın somut kalemlere bölünmesi, bilirkişi incelemesinde dosyanın lehe okunmasını kolaylaştırır:
- Ayıp nedeniyle değer kaybı ve bunun hesap yöntemi
- Onarım için yapılan veya yapılacak giderler
- Kullanılamayan süreye ilişkin doğrudan zarar kalemleri
- Sözleşmeden dönmede iade edilecek bedel ve yan giderler
- Temerrüt faizinin başlangıç tarihi
Yetki: Sözleşmedeki Kayıt Her Zaman Geçerli Değil
Ticari ilişkilerde taraflar yetkili mahkemeyi sözleşmeyle belirleyebilir. Ancak taraflardan biri tacir değilse bu kaydın bağlayıcılığı tartışmalıdır. Genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi ile sözleşmenin ifa edildiği yer mahkemesi gündeme gelir. İfa yerinin nerede olduğu ise teslim belgeleri ve taşıma evrakı üzerinden belirlenir; bu belgeler yoksa yetki tartışması ispatsız kalır.
Dosyayı Hazırlarken İzlenecek Sıra
- Taraf sıfatları belirlenir ve buna göre mercii seçilir.
- Muayene ve ihbar zinciri tarihleriyle birlikte kronolojiye dizilir.
- Seçimlik haklardan biri tercih edilerek talep tek yönde kurulur.
- Hesap tablosu kalem kalem yazılır ve belgelerle eşleştirilir.
- Gerekiyorsa dava öncesi delil tespiti yaptırılır.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; sözleşme metninizdeki özel hükümler sonucu değiştirebilir. Talebinizi hangi seçimlik hak üzerine kuracağınıza karar vermeden önce hukuki görüş almanız yerinde olacaktır.