Haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde iki soru dosyanın kaderini belirler: dava nerede açılacak ve zarar nasıl hesaplanacak. Bu iki soru birbirinden bağımsız değildir; çünkü zararın hangi kalemlerden oluştuğu, çoğu zaman görevli mahkemeyi de belirler. Bu rehber, TBK ve HMK ekseninde tazminat hesabını usul boyutuyla birlikte ele alır.
Görev: Genel Mahkeme mi, Özel Mahkeme mi?
Haksız fiil tazminatı kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür. Ancak olay bir tüketici işleminden kaynaklanıyorsa TKHK gereği tüketici mahkemesi, ticari işletmeler arasındaki bir ilişkiden doğuyorsa asliye ticaret mahkemesi, iş ilişkisi içinde meydana gelmişse iş mahkemesi görevli olur. Görev kuralı kamu düzenindendir ve yargılamanın her aşamasında dikkate alınır; bu nedenle yanlış mahkemede geçirilen aylar telafi edilemez bir gecikmeye dönüşür.
Yetki: Dört Seçenekli Bir Harita
Haksız fiilde yetki, davacıya seçim imkânı tanır. Davalının yerleşim yeri, fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemeleri arasında tercih yapılabilir. Bu seçim yalnızca ulaşım kolaylığı meselesi değildir; keşif yapılacak dosyalarda olay yerine yakın mahkemenin seçilmesi, teknik incelemenin hızını doğrudan etkiler. Seçilen yetki nedeni dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırmak
- Fiilî zarar: onarım, yenileme, tedavi ve bakım giderleri gibi belgeye dayanan kalemler
- Kazanç kaybı: gelir kaybının süresi ve tutarıyla ortaya konması gereken kalem
- Değer kaybı: taşınır veya taşınmazda meydana gelen kalıcı değer azalması
- Manevi zarar: olayın ağırlığı, tarafların ekonomik durumu ve kusur derecesiyle birlikte takdir edilen kalem
Her kalem ayrı belgelendirilmelidir. Tek bir toplam rakam üzerinden kurulan talep, bilirkişi incelemesinde kalem bazında karşılığı bulunmadığı için budanır.
Dava Türü Tercihi ve Faiz Başlangıcı
Zarar miktarı dava açılırken tam olarak belirlenemiyorsa belirsiz alacak davası, belirlenebiliyor ancak bir bölümü talep ediliyorsa kısmi dava gündeme gelir. Bu tercih yalnızca harç meselesi değildir; zamanaşımının kesilmesi ve faizin işlemeye başlayacağı tarih bakımından da sonuç doğurur. Haksız fiilde faiz kural olarak olay tarihinden itibaren istenebilir; ancak talep dilekçede açıkça kurulmazsa hükümde yer almaz.
Belge Toplamanın Zaman Penceresi
Olayın hemen ardından alınan fotoğraf, tutanak, kamera kaydı ve sağlık raporu, aylar sonra temin edilmeye çalışılan aynı belgelerden çok daha güçlüdür. Kamera kayıtlarının saklama süresi kısadır ve bu süre geçtikten sonra en açık olay bile tanık beyanına indirgenir. Delil tespiti talebi, bu pencerenin kapanmasını önleyen pratik bir araçtır.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel niteliktedir; olayın türü, tarafların sıfatı ve zamanaşımı süreleri sonucu etkileyebileceğinden, talep kurmadan önce dosyanızın hukuki analizini yaptırmanız önerilir.