Zamanaşımı, alacağı ortadan kaldırmaz; ancak ileri sürüldüğünde alacaklının dava yoluyla tahsil imkânını sona erdirir. Uygulamada tartışmanın büyük bölümü sürenin uzunluğunda değil, sürenin ne zaman başladığı ve hangi işlemle kesildiği noktasında yaşanır. Türk Borçlar Kanunu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve tüketici mevzuatı ekseninde bu rehber, ihtar ile zamanaşımı arasındaki ilişkiyi kayıt düzeni açısından ele alır.
Önce Doğru Süreyi Belirleyin
Borçlar hukukunda kural olarak genel bir zamanaşımı süresi bulunur; kira bedeli, faiz ve ücret gibi dönemsel edimler ile bazı alacaklar için ise daha kısa süre öngörülmüştür. Alacağın nitelendirilmesi bu nedenle teknik bir tercih değil, doğrudan sonucu belirleyen bir adımdır. Aynı ilişkiden doğan farklı kalemler farklı sürelere tabi olabileceğinden, dökümün kalem kalem çıkarılması gerekir.
İhtar Süreyi Keser mi?
Yaygın yanılgı, karşı tarafa gönderilen ihtarın zamanaşımını kestiği yönündedir. Oysa süreyi kesen sebepler kanunda sayılmıştır: borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme yapması, faiz ödemesi, teminat vermesi ya da alacaklının dava veya takip yoluna başvurmasıdır. Buna karşılık ihtar, borçlunun cevabında borcu kabul etmesine yol açarsa dolaylı olarak kesilme sonucunu doğurabilir. Bu nedenle ihtar metni, karşı tarafı borcun varlığı konusunda beyana yönlendirecek biçimde kurulmalıdır.
Kesilmeyi İspatlayacak Belgeler
- Kısmi ödemeyi gösteren dekont ve açıklaması
- Borcu kabul eden yazışma, mesaj veya e-posta
- Cari hesap mutabakat yazıları ve imzalı ekstreler
- Daha önce başlatılmış icra takibinin dosya örneği ve tebligat parçaları
- Teminat verildiğini gösteren senet, ipotek veya rehin kayıtları
Usul Boyutu: Ne Zaman İleri Sürülür?
- Zamanaşımı bir def'idir; mahkeme kendiliğinden dikkate almaz, taraf ileri sürmelidir.
- Süresinde ve usulünce ileri sürülmeyen def'i, sonraki aşamada dinlenmeyebilir; bu nedenle cevap dilekçesi süresi kritik önemdedir.
- Alacaklı tarafta ise, talebin ıslahla artırıldığı durumlarda artırılan kısım bakımından ayrı bir zamanaşımı tartışması doğabilir.
Zamanaşımını Durduran Hâller
Kesilme ile durma farklıdır. Belirli kişisel ilişkiler ve alacağın Türk mahkemelerinde ileri sürülmesinin fiilen imkânsız olduğu hâller bakımından süre işlemeye ara verir; engel ortadan kalktığında kaldığı yerden devam eder. Bu ayrımın karıştırılması, aslında dolmamış bir sürenin dolduğu sanılarak alacağın takipsiz bırakılmasına yol açabilir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; alacağın türü ve taraflar arasındaki yazışma geçmişi sonucu değiştirebilir. İhtar göndermeden veya def'i ileri sürmeden önce belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz uygun olur.