Sözleşme ihlali davalarında ihlalin varlığı çoğu zaman tartışmasızdır; asıl mücadele tazminatın miktarı üzerinde yaşanır. Talep edilen rakam belgeyle desteklenmediğinde, haklı bir dosya dahi kısmen kabul ile sonuçlanır ve yargılama gideri yükü ağırlaşır. Aşağıda, zarar hesabını savunulabilir kılan yapı ele alınmaktadır.
Önce İhlalin Türünü Adlandırın
TBK sistematiğinde borcun hiç ifa edilmemesi, geç ifa edilmesi ve gereği gibi ifa edilmemesi farklı sonuçlara bağlanır. Talebin dayanağı belirlenmeden hesap yapılamaz; çünkü sözleşmeden dönme ile sözleşmeyi ayakta tutup tazminat isteme seçenekleri, birbirinden farklı zarar kalemlerine kapı açar. Temerrüde bağlı taleplerde ise ihtarın çekildiği tarih hesabın başlangıç noktasıdır.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırmak
- Fiilî zarar: yapılan ödemeler, boşa giden masraflar, ikame tedarikin ek maliyeti
- Yoksun kalınan kazanç: ihlal olmasaydı elde edilecek gelirin belgelenebilir kısmı
- Sözleşmenin kurulmasına yapılan masraflar: nakliye, depolama, danışmanlık bedelleri
- Ceza koşulu: sözleşmede kararlaştırılmışsa ayrıca ispat gerektirmeyen kalem
- Gecikme faizi: başlangıç tarihi ve oran dayanağı ayrıca gösterilmelidir
Her Kalem İçin Kanıt Eşlemesi
Hesap tablosu tek başına delil değildir; her satırın karşısında bir belge bulunmalıdır. Yoksun kalınan kazanç iddiası için geçmiş dönem satış verileri, iptal edilen sipariş yazışmaları ve muhasebe kayıtları birlikte sunulduğunda tablo anlam kazanır. Ticari defterler, e-posta trafiği ve teslim tutanakları arasındaki tarih uyumu, karşı tarafın en çok zorlayacağı noktadır. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde ise TKHK kapsamındaki özel korumaların hesaba etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Miktarın Belirsiz Olduğu Hâller
Zararın tam miktarı dava açılırken hesaplanamıyorsa, HMK bu durum için dava türleri arasında seçim imkânı tanır. Yanlış dava türü seçimi, ıslah ihtiyacı doğurarak hem gider hem zamanaşımı riski yaratır. Bu nedenle dava dilekçesi yazılmadan önce, zararın hangi bilgiyle ve ne zaman kesinleşeceği sorusu cevaplanmalıdır.
Zamanın Aleyhe Çalıştığı Noktalar
- Sözleşmeden doğan alacaklarda genel zamanaşımı süresi ile özel sürelerin ayrımı yapılır.
- Temerrüt ihtarı, faiz başlangıcını belirlediği için gecikmeden çekilir.
- Ayıp veya eksik ifa iddialarında muayene ve bildirim yükümlülüğü zamanında yerine getirilir.
- Karşı tarafın kabul anlamına gelebilecek beyanları tarihiyle birlikte saklanır.
- Delil tespiti gerektiren hâllerde talep, durum değişmeden önce yapılır.
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir; sözleşmenin metni, tarafların sıfatı ve sektörel teamüller hesabı belirgin biçimde değiştirebilir. Somut bir uyuşmazlıkta zarar tablosunun bir hukukçu ile birlikte kurulması önerilir.