Tazminat talebinin en güçlü şekilde hesaplandığı dosyalarda bile, zamanaşımı defi tek başına sonucu değiştirebilir. Türk Borçlar Kanunu farklı sorumluluk türleri için farklı süre rejimleri öngörür; HMK ise bu defiin ne zaman ve nasıl ileri sürülebileceğini usul açısından sınırlar. Bu rehber, hesap tablosunu kurmadan önce zamanaşımı riskini ölçmek isteyenler için bir kontrol düzeni önerir.
Önce Başlangıç Anını Sabitleyin
Zamanaşımı tartışmasında asıl zorluk sürenin uzunluğu değil, ne zaman işlemeye başladığıdır. Zararın öğrenildiği an, failin öğrenildiği an, sözleşmedeki muacceliyet tarihi ve zararın devam eden nitelikte olup olmaması birbirinden ayrı olarak değerlendirilir. Bu anları belgeye bağlamadan yapılan her hesap, karşı tarafın tek bir defi ile çökebilecek kadar kırılgandır.
Delil Eksikliğinin Zamanaşımına Etkisi
- Öğrenme tarihini gösteren yazışma, ihbar veya rapor dosyada yoksa süre aleyhe yorumlanabilir.
- Kısmi ödeme, borç ikrarı ya da yenileme gibi kesme sebepleri belgelenmemişse hiç yaşanmamış sayılır.
- Zararın artarak devam ettiği hallerde kalemlerin tarihleri ayrıştırılmazsa tümü tek tarihe bağlanabilir.
- Fiilin aynı zamanda suç oluşturduğu iddiası ileri sürülüyorsa buna dayanak ceza dosyası bilgisi eklenmelidir.
Hesap Tablosunu Kalem Kalem Kurun
- Her tazminat kalemini ayrı satıra yazın ve doğduğu tarihi yanına ekleyin.
- Kalemleri sözleşmeden doğan ve haksız fiilden doğan olarak ayırın; süre rejimleri farklı olabilir.
- Kesme ve durma sebebi olabilecek her belgeyi ilgili kalemin altına iliştirin.
- Faiz başlangıcını ana alacaktan bağımsız olarak belirleyin ve dayanağını gösterin.
- Riskli görünen kalemler için ıslah veya ek talep ihtimalini baştan planlayın.
Tüketici İlişkisi Varsa Ayrıca Bakın
Sözleşme bir tüketici işlemi niteliğindeyse TKHK kapsamındaki özel hükümler ve ayıba ilişkin süreler devreye girebilir; bu durumda genel borçlar hukuku süresine göre yapılan hesap yanıltıcı olur. Uyuşmazlığın hangi rejime girdiği, taraf sıfatı ve işlemin amacı birlikte okunarak belirlenmelidir.
Değerlendirme Notu
Zamanaşımı hesabı, dosyadaki tek bir belgenin varlığına göre değişebilecek kadar hassastır. Talep hazırlanmadan önce sürelerin somut belgelerle test edilmesi ve hukuki destek alınması önerilir.