Alacak uyuşmazlıklarında en pahalı hatalardan biri, borçlunun süre geçtiğini bildiği hâlde bunu doğru anda ileri sürmemesi; alacaklının ise gönderdiği ihtarın süreyi yeniden başlattığını sanmasıdır. Bu iki yanlış inanış, çoğu zaman aynı dosyanın iki yakasında birden görülür.
Zamanaşımı Kendiliğinden Dikkate Alınmaz
TBK sisteminde zamanaşımı bir def’idir; mahkeme kendiliğinden gözetmez. Bu nedenle borçlunun süresi içinde ve açıkça bu savunmayı ileri sürmesi gerekir. HMK çerçevesinde savunmanın genişletilmesi yasağı devreye girdikten sonra ileri sürülen def’i, karşı taraf açık rıza göstermedikçe dinlenmez. Uygulamada kaybedilen dosyaların bir bölümü, hakkın değil zamanlamanın kaybıdır.
İhbar, İhtar ve Kesme Birbirinin Yerine Geçmez
Alacaklının gönderdiği ihtarname borçluyu temerrüde düşürebilir, faizin işlemeye başlamasını sağlayabilir; ancak tek başına zamanaşımını kesmez. Süreyi kesen tipik sebepler borçlunun borcu ikrar etmesi ile alacaklının dava açması veya icra takibi başlatmasıdır. Ödeme planı imzalamak, kısmi ödeme yapmak veya borcu kabul eden bir yazışma göndermek, borçlu açısından süreyi baştan başlatan sonuçlar doğurabilir.
Yanlış Mercie Başvuru Süreyi Korur mu
Görevsiz veya yetkisiz bir mahkemede açılan dava kendiliğinden geçersiz sayılmaz. Verilen görevsizlik ya da yetkisizlik kararının kesinleşmesinden itibaren kanunda öngörülen iki haftalık kesin süre içinde doğru mahkemeye başvurulursa, dava ilk açıldığı tarihte açılmış sayılır. Bu kısa süre kaçırıldığında ise dava açılmamış sayılır ve arada zamanaşımı dolmuşsa alacak korunaksız kalır. Yani yanlış kapıya girmek telafi edilebilir; telafiyi zamanında yapmamak edilemez.
Tüketici İşlemlerinde Ek Katman
- TKHK kapsamındaki uyuşmazlıklarda parasal sınıra göre hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi devreye girer.
- Ayıplı mal ve hizmetlerde özel süreler, genel zamanaşımından bağımsız işler.
- Ağır kusur veya gizlenen ayıp iddiası varsa süre tartışması bambaşka bir zemine taşınır.
Dosya Kurarken Yapılacak İki Kontrol
Birincisi, alacağın türüne göre hangi sürenin uygulanacağını tespit etmek; kira, ücret, cari hesap ve haksız fiil alacakları aynı süreye tabi değildir. İkincisi, sürenin başlangıç anını belgeye bağlamak: muacceliyet tarihi, teslim tarihi ya da zararın ve failin öğrenildiği an. Bu iki nokta yazıya dökülmeden yapılan hesaplar, duruşmada kolayca çürütülür.
Buradaki anlatım genel bilgilendirmedir; sözleşmenizin metni ve yazışma trafiği sonucu değiştirebilir. Süre tartışması olan bir dosyada, ilk dilekçeyi vermeden önce hukuki değerlendirme almanız faydalı olacaktır.