Sözleşme ihlallerinde uyuşmazlığın kaderini belirleyen iki unsur vardır: zararın nasıl hesaplandığı ve talebin hangi kapıdan içeri sokulduğu. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerinde TKHK çerçevesinde ilerleyen dosyalarda, hesabı sağlam kurulmuş bir talep bile yanlış mercie yöneltildiğinde usulden geri dönebilir.
Zarar Kalemlere Ayrılmadan Hesap Yapılamaz
Uygulamada tek bir tazminat rakamı yazmak yerine zararın bileşenlerini ayırmak gerekir: ifa edilmeyen edimin karşılığı, ifadaki gecikmeden doğan kayıp, sözleşmeye güvenerek yapılan masraflar ve varsa yoksun kalınan kazanç. Her kalemin dayandığı belge farklıdır; birini destekleyen delil diğerini ispat etmez. Rakamın nasıl bulunduğunu gösteren bir hesap tablosu, dilekçenin ayrılmaz parçası olarak düşünülmelidir.
Dava Yolundan Önceki Zorunlu Duraklar
Ticari nitelikteki alacak ve tazminat uyuşmazlıklarında arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır. Tüketici işlemlerinde ise parasal sınır altında kalan uyuşmazlıklar tüketici hakem heyetinin görev alanına girer. Bu duraklar atlandığında dosya esasa girmeden reddedilir ve yeniden başlama zorunluluğu doğar. Sözleşmede tahkim kaydı varsa devlet mahkemesine gitmek de aynı sonucu verir.
Görev Ayrımının Pratik Etkisi
- Her iki tarafın da tacir olduğu ve işin ticari işletmeyle ilgili olduğu hallerde asliye ticaret mahkemesi
- Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde tüketici mahkemesi veya hakem heyeti
- Bunların dışında kalan genel nitelikli sözleşmelerde asliye hukuk mahkemesi
- Sözleşmede geçerli bir yetki kaydı varsa kararlaştırılan yer mahkemesi
Hesabı Delillendirme Yöntemi
- Sözleşme, ekleri ve sonradan yapılan yazışmalar tek dosyada birleştirilir.
- Temerrüde düşüren ihtar ile tebliğ tarihi ayrıca not edilir.
- Fatura, dekont ve teslim belgeleri kaleme göre etiketlenir.
- Yoksun kalınan kazanç iddiası için karşılaştırılabilir dönem verisi hazırlanır.
- Teknik değerlendirme gerekiyorsa bilirkişi incelemesinin kapsamı baştan tarif edilir.
Talebi Esnek Kurmak
Belirsiz alacak veya kısmi dava tercihinin sonuçları farklıdır; faiz başlangıcı, harç ve ıslah imkânı bu tercihe göre şekillenir. Karşı tarafın ödemezlik def-i veya zamanaşımı savunması ihtimali baştan öngörülerek yanıt hazırlanmalıdır.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgi vermek içindir. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ihlalin niteliği hem hesabı hem başvurulacak mercii değiştirebilir; bu nedenle dosyanızı somut belgelerle birlikte bir hukukçuya inceletmeniz uygun olur.