Haksız fiilden doğan zararın giderilmesi, TBK sisteminde hem zararın ispatını hem de talebin doğru mercie yöneltilmesini gerektirir. Uygulamada dosyaların bir kısmı esastan değil, baştan yanlış kapı çalındığı için sonuçsuz kalır. Bu rehber, tazminat hesabının nasıl kurulacağını ve haksız fiil talebinde merci seçiminin nerelerde yanlış yapıldığını ele almaktadır.
Zararı Kalem Kalem Ayırmak
Tazminat talebi tek bir rakam olarak yazıldığında hem karşı tarafın itirazı hem de bilirkişi incelemesi bulanıklaşır. Zarar en az şu başlıklara ayrılmalıdır: fiilen yapılan giderler, malvarlığında oluşan azalma, elde edilemeyen kazanç ve varsa kişilik haklarına yönelik ihlalden doğan manevi zarar. Her kalem için ayrı bir belge dayanağı gösterilmelidir; fatura, ödeme dekontu, ekspertiz raporu, hastane kaydı veya işveren yazısı gibi.
Manevi tazminat kaleminde rakamın gerekçesi yazılmadığında talep ölçüsüz bulunabilir. Fiilin ağırlığı, tarafların ekonomik durumu ve ihlalin süresi metinde somut olaya bağlanarak açıklanmalıdır.
Hangi Mahkeme, Hangi Ön Şart
Haksız fiil davalarında varsayılan görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Ancak ilişki başka bir özel rejime giriyorsa görev değişir:
- Zarar bir mal veya hizmet satın alınmasından doğuyorsa TKHK kapsamında tüketici mahkemesi ya da parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti devreye girer.
- Zarar iş ilişkisi içinde ve işverenin sorumluluğu ekseninde ise iş mahkemesi görevlidir.
- Her iki taraf için ticari iş niteliği varsa asliye ticaret mahkemesi ve ticari uyuşmazlıklara özgü dava şartı arabuluculuk gündeme gelir.
Bu ayrımı yapmadan dilekçe vermek, yanlış merciye başvuru nedeniyle yalnızca ret riski değil, arabuluculuk şartının atlanması nedeniyle usulden ret riski de doğurur.
Yetki Tercihini Boşa Harcamamak
Haksız fiilde davacının önünde birden fazla yetkili yer seçeneği bulunabilir; fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer ve davalının yerleşim yeri mahkemeleri bunlar arasındadır. Bu seçim, delillerin ve tanıkların bulunduğu yer düşünülerek yapılmalıdır. Yetki itirazı gelirse dosyanın nakli hem takvimi hem de tanık dinletme planını bozar.
Zamanaşımını Takvime Bağlamak
Haksız fiilde zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesine bağlı kısa süre ile fiilin üzerinden geçen uzun süre şeklinde iki katmanlıdır; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir. Bu nedenle dosya açılırken öğrenme tarihinin nasıl ispatlanacağı baştan planlanmalı, ihtarname ve yazışma tarihleri tek bir takvimde tutulmalıdır.
- Olay tarihi ve öğrenme tarihi ayrı ayrı belgelenir.
- Zarar kalemleri tabloya dökülür ve dayanakları eşleştirilir.
- İlişkinin niteliğine göre görevli mahkeme ve ön şart belirlenir.
- Gerekiyorsa arabuluculuk süreci tamamlanır ve son tutanak saklanır.
- Talep, ıslah ihtimali gözetilerek yapılandırılır.
Her zarar dosyası kendi delil dünyasına sahiptir. Buradaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir; somut olayınızda hesap ve merci tercihi için hukuki destek almanız önerilir.