Sözleşmeye aykırılık iddiasında bulunan taraf, çoğu zaman haklı olduğunu bilir ancak bunu ispat edecek belgeyi elinde tutmaz. TBK, HMK ve tüketici işlemleri bakımından TKHK çerçevesinde yürüyen uyuşmazlıklarda ispat yükü ve ispat aracı, sonucu doğrudan belirler. Bu rehber, ihtar aşamasından dava aşamasına kadar delil kurgusunu ele alır.
İspat Aracını Baştan Seçmek
Hukukumuzda belirli bir değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı kuralı geçerlidir; tanıkla ispat ise sınırlı hallerde mümkündür. Yazılı delil başlangıcı sayılabilecek bir belge varsa tablo değişir. Bu nedenle uyuşmazlığın başında sorulması gereken soru şudur: elimdeki belgeler senet niteliğinde mi, yoksa yalnızca destekleyici mi? Cevap, talep edilecek yolu da belirler.
İhtarın İki İşlevi
- Borçluyu temerrüde düşürerek faiz ve tazminat hesabını başlatmak
- Verilen sürenin sonunda seçilecek hakkı önceden ortaya koymak
- Karşı tarafın savunmasını dosyaya erken taşımak
- Uzlaşma ihtimalini kayıt altına almak
Takip mi, Dava mı?
Alacak likit ve belgeye dayalıysa icra takibi hızlı bir seçenek olabilir; ancak itiraz edilmesi halinde süreç yeniden mahkemeye taşınır. Buna karşılık ayıplı ifa, eksik iş veya sözleşmenin feshi gibi tartışmalı taleplerde doğrudan dava daha isabetli olabilir. Karşı tarafın tüketici sıfatını taşıdığı işlemlerde ise görevli mahkeme değişir; bu ayrım gözden kaçarsa dosya görev yönünden reddedilir.
Delil Dosyasını Kurma Adımları
- Sözleşme ve ekleri, imza tarihleriyle birlikte bir araya getirilir.
- İfa sürecine ilişkin teslim, tutanak ve yazışmalar kronolojik dizilir.
- Ödeme kayıtları ve faturalar sözleşme kalemleriyle eşleştirilir.
- Elektronik yazışmalarda gönderen, tarih ve içerik bütünlüğü not edilir.
- Teknik inceleme gerekiyorsa tespit talebi önceden değerlendirilir.
Zamanaşımı, sözleşme türüne göre farklı sürelere tabidir. Talebin niteliği değiştikçe uygulanacak süre de değişebileceğinden, hangi hukuki sebebe dayanılacağı erken netleştirilmelidir. Aksi halde alacağın varlığı tartışmasız olsa dahi talep edilebilirliği ortadan kalkar.
Burada aktarılanlar genel niteliktedir ve her sözleşme kendi hükümleriyle okunmalıdır. Özellikle yetki, tahkim ve cezai şart kayıtları süreci baştan değiştirebileceğinden, ihtar gönderilmeden önce metnin hukuki incelemeden geçirilmesi tavsiye edilir.