Ayıplı ifa uyuşmazlıklarında tartışma çoğu zaman malın gerçekten ayıplı olup olmadığında değil, alıcının zamanında bildirim yapıp yapmadığında düğümlenir. Sözleşme metninin nasıl yorumlanacağı ise bu bildirimin sonucunu doğrudan etkiler. Bu rehber, TBK ve TTK ekseninde bildirim ve yorum ilişkisini ele alıyor.
Gözden geçirme ve bildirim külfeti
TBK, alıcıya teslim aldığı şeyi işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz gözden geçirme ve ayıbı satıcıya bildirme külfeti yükler. Açık ayıplarda bu süre kısa yorumlanır. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın ortaya çıkmasının ardından gecikmeksizin yapılmalıdır. Bildirim yapılmazsa, ürün ayıplı olsa dahi kabul edilmiş sayılabilir.
Tacirler arasında daha sıkı bir takvim
Taraflar tacirse ve iş ticari nitelikteyse TTK, muayene ve ihbar için belirgin biçimde daha kısa süreler öngörür. Ticari ilişkilerde teamüle güvenip sözlü bildirimle yetinmek risklidir; ihbarın tarihi ve içeriği ispat edilebilir bir kanaldan yapılmalıdır. Elektronik yazışmalar bu noktada güçlü delil oluşturabilir.
Sözleşme metni kimin aleyhine yorumlanır?
Sözleşmenin yorumunda tarafların gerçek ve ortak iradesi esas alınır; kullanılan sözcüklerin yanlış olması bu iradeyi değiştirmez. Metni hazırlayan tarafın kaleme aldığı belirsiz kayıtlar, kural olarak kendi aleyhine yorumlanır. Bu nedenle standart sözleşmelerde yer alan geniş sorumsuzluk kayıtları, ayıp iddiası karşısında beklenen korumayı her zaman sağlamaz.
Seçimlik haklar ve zamanaşımı
Alıcı; sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim talepleri arasından seçim yapabilir. Bu haklar kural olarak iki yıllık zamanaşımına tabidir. Satıcı ayıbı ağır kusuruyla gizlemişse, kısa zamanaşımı süresinden yararlanamaz. Seçilen hakkın dilekçede açıkça belirtilmesi, sonradan talep değiştirmenin yaratacağı güçlüğü önler.
Dava öncesi basamak
- Ayıbın tespiti için delil tespiti talebi
- İhbarın belgelenmesi ve tarihinin sabitlenmesi
- Ticari nitelikteki para alacaklarında zorunlu arabuluculuk
- Görevli mahkemenin belirlenmesi: ticari mi, genel mi
- Talep miktarının hesap raporuyla desteklenmesi
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve teslim koşulları sonucu değiştirebileceğinden, uyuşmazlığın erken aşamasında hukuki değerlendirme almanız fayda sağlar.