Sözleşmeden doğan tazminat taleplerinde dosyanın kaderini çoğu zaman talebin içeriği değil, hangi adımın hangi sırayla ve hangi mercide atıldığı belirler. TBK kapsamındaki alacak zamanaşımı işlerken, HMK ve arabuluculuk mevzuatının öngördüğü ön adımlar atlanırsa dava usulden reddedilir; bu arada zamanaşımı da tükenmiş olabilir. Bu rehber, tazminat dosyasında takvimi ve mercii birlikte kurmaya odaklanır.
Önce Uyuşmazlığın Türünü Tanımlayın
Arabuluculuğun dava şartı olduğu haller ile tarafların isteğine bağlı olduğu haller birbirinden farklıdır. Ticari nitelikteki bir alacak talebi, tüketici işleminden kaynaklanan bir talep ve saf özel hukuk ilişkisinden doğan bir tazminat isteği aynı yol haritasını izlemez. Dosyanın ilk sayfasına şu üç satır yazılmalıdır: taraf sıfatları, ilişkinin hukuki niteliği, talebin dayandığı kanun. Bu üç satır yanlışsa sonraki her adım da yanlış yere gider.
Zamanaşımı Saati ile Arabuluculuk Saati Ayrı İşler
Arabuluculuk sürecinin başlaması, alacağın zamanaşımı bakımından belirli bir koruma sağlar; ancak bu koruma başvurunun usulüne uygun ve yetkili büro nezdinde yapılmasına bağlıdır. Yetkisiz büroya yapılan başvuru, tarafça "süre durdu" sanılırken aslında hiçbir koruma doğurmayabilir. Bu nedenle takvimde iki ayrı sütun tutulmalıdır: alacağın zamanaşımı son günü ve arabuluculuk sürecinin usule uygun başlatıldığı gün.
Yetkili Büro Nasıl Belirlenir
Başvuru, uyuşmazlığın görüleceği mahkemenin bulunduğu yer esas alınarak yapılır. Karşı tarafın yerleşim yeri, sözleşmenin ifa yeri ve varsa geçerli yetki sözleşmesi birlikte değerlendirilmelidir. Uygulamada en sık görülen hata, alacaklının kendi bulunduğu yerdeki büroya başvurmasıdır. Karşı taraf yetki itirazında bulunursa süreç baştan kurulmak zorunda kalır.
- Sözleşmede yetki kaydı var mı, geçerlilik şartlarını taşıyor mu?
- Karşı taraf tacir mi, tüketici mi, gerçek kişi mi?
- İfa yeri ile yerleşim yeri farklı ilçelerde mi?
Son Tutanaktan Dava Dilekçesine Geçiş
Anlaşmama ile sonuçlanan süreçte, son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmezse dosya eksiklik nedeniyle reddedilebilir. Dava, tutanak tarihinden itibaren kanunun öngördüğü süre içinde açılmalıdır. Dilekçede talep kalemleri ayrı ayrı ve hesaplanabilir biçimde gösterilmeli; faiz başlangıcı, temerrüt tarihi ve varsa ihtarname birlikte sunulmalıdır.
Merci Hatası Fark Edilirse
Yanlış mercie başvurulduğu geç anlaşıldığında ilk yapılacak iş panik hâlinde yeni başvuru yığmak değil, mevcut başvurunun hangi tarihte hangi hukuki sonucu doğurduğunu tespit etmektir. Bazı hâllerde görevsizlik veya yetkisizlik kararı sonrası dosyanın gönderilmesi talebi süreyi korur. Bu değerlendirme, kaybedilen hakkın geri kazanılıp kazanılamayacağını belirler.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her sözleşme ilişkisi kendi şartlarıyla değerlendirilmelidir. Talebinizin türü, tarafların sıfatı ve tarihler süreyi ve mercii değiştirebileceğinden, dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.