Sözleşmeye aykırılık iddiası, taraflar arasında herkesin bildiği bir gerçeği anlatmak gibi görünür; oysa mahkeme sadece ispat edilebileni bilir. Bu rehber, TBK, HMK ve TKHK çerçevesinde sözleşme ihlalinin ispatını, delil türü seçimi ve merci hatası riskiyle birlikte ele alıyor.
İhlali Değil, Unsurlarını İspat Edersiniz
Bir sözleşme ihlali iddiası tek bir olgu değil, birbirine bağlı birkaç halkadan oluşur: sözleşmenin varlığı ve içeriği, edimin muaccel hâle gelmesi, borçlunun temerrüdü, doğan zarar ve zarar ile ihlal arasındaki bağ. Dilekçe bu halkalardan hangisinin çekişmeli olduğunu göstermezse, delil listesi de dağınık kalır. Karşı tarafın kabul ettiği hususları ayrı bir başlıkta toplamak, ispat yükünün nerede yoğunlaştığını netleştirir.
Kesin Delil ve Takdiri Delil Ayrımı
Yazılı delil, ikrar ve yemin ile takdire bağlı delil sayılan tanık beyanı arasındaki fark, uygulamada dosyanın kaderini belirler. Belirli bir tutarı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı kuralı gereği, yalnızca tanık beyanına dayanan bir iddia karşı taraf itiraz ettiğinde sonuçsuz kalabilir. Bu kural karşısında elde yazılı delil başlangıcı sayılabilecek bir belge bulunup bulunmadığı erkenden araştırılmalıdır; kısa bir e-posta ya da imzasız bir teyit yazısı bile bu işlevi görebilir.
Delil Listesini Hazırlarken
- Sözleşme metni, ekleri ve sonradan yapılan değişiklikler
- Edimin yerine getirildiğini ya da getirilmediğini gösteren kayıtlar
- Temerrüde düşürmeye yönelik ihtar ve tebliğ belgesi
- Zararı somutlaştıran fatura, ödeme ve ikame maliyet kayıtları
- Tarafların yazışmalarında geçen kabul ve mazeret ifadeleri
Sözleşmenin Tipi Merciyi Değiştirir
Aynı ihlal iddiası, sözleşmenin niteliğine göre farklı kapılara götürülür. Taraflardan biri tüketici sıfatı taşıyorsa TKHK kapsamındaki yol ve tutar eşiği gündeme gelir; iş her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse başka bir mahkeme görevlidir. Bu nitelendirme atlandığında dosya, esas incelenmeden görev yönünden geri döner ve bu arada zamanaşımı hesabı zorlaşır. Sözleşmede tahkim veya yetki kaydı varsa, dava açılmadan önce mutlaka okunmalıdır.
Kapanış
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve elinizdeki belgelerin niteliği izlenecek yolu değiştirir; dava açmadan önce delil durumunuzun hukuki olarak değerlendirilmesi zaman ve masraf kaybını önler.