Tazminat uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini çoğu zaman hukuki nitelendirme değil, hesabın belgeyle kurulup kurulmadığı belirler. Rakam dilekçede yer alsa bile, o rakamın hangi kalemden ve hangi kayıttan çıktığı gösterilemiyorsa bilirkişi incelemesi talebi karşılamaz. Bu rehber TBK, HMK ve TKHK ekseninde tazminat hesabının delil tabanını ve yanlış mercie başvurmanın yarattığı gecikmeyi ele alır.
Zararı Kalemlere Ayırmadan Hesap Kurulmaz
Toplu bir rakam yerine zararın ayrıştırılması gerekir: fiilen yapılan gider, elde edilemeyen kazanç, sözleşmenin ifa edilmemesinden doğan fark, gecikmeden kaynaklanan kayıp ve varsa cezai şart. Her kalemin ayrı bir belge kümesi vardır; bu ayrım yapılmadığında bilirkişi raporu dosyadaki tüm kayıtları aynı torbaya koyar ve itiraz etmek güçleşir.
Hesabı Besleyen Kayıtlar
- Sözleşme, ek protokoller ve sipariş yazışmaları
- Fatura, irsaliye, banka hareketi ve ödeme dekontlarının eşleştirilmiş hali
- Ticari defter kayıtları ve mizan dökümleri
- Ayıp veya gecikme iddiasında teslim tarihini gösteren kayıtlar
- Karşı tarafa çekilen ihtarname ve tebliğ şerhi
Belgelerin tarih sırasına dizilmesi, hesabın hangi tarihte hangi tutara ulaştığını görünür kılar. Faiz başlangıcı da çoğu kez bu kronolojideki ihtar tarihine bağlanır.
Hangi Kapı Doğru Kapıdır?
Aynı tazminat talebi, tarafların sıfatına göre bambaşka bir yola girer. Uyuşmazlık tüketici işleminden doğuyorsa, her yıl güncellenen parasal sınırın altındaki talepler için tüketici hakem heyeti zorunlu bir aşamadır; bu sınırın üzerindekiler tüketici mahkemesine gider. İki tacir arasındaki ticari işten kaynaklanan para alacaklarında ise dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır ve son tutanak eklenmeden açılan dava usulden reddedilir. Genel hükümlere dayanan adi işlerde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yanlış kapıya yapılan başvuru yalnızca emek kaybı değildir; zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin işlemeye devam etmesi asıl riski oluşturur.
Miktarı Baştan Kilitlememek
Zararın tam olarak belirlenemediği hâllerde talebin nasıl kurulacağı ayrı bir stratejik karardır. Belirsiz alacak olarak açma, kısmi dava tercih etme veya ıslah yoluyla artırma seçeneklerinin her birinin farklı sonuçları vardır; bu tercih, rapor geldikten sonra değil, dava açılmadan önce yapılmalıdır.
Bu metin bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşme metniniz, taraf sıfatınız ve olayın tarih akışı sonucu değiştirebileceğinden, hesap ve yol seçimini dosyanızı inceleyen bir hukukçuyla birlikte belirlemeniz önerilir.