Tazminat dosyalarında zamanaşımı, esasa girilmeden sonucu belirleyebilen bir savunmadır. Bu nedenle dava açan taraf için ilk soru "haklı mıyım" değil, "sürem işliyor mu" olmalıdır. TBK'nın zamanaşımına ilişkin düzenlemesi sürelerin hangi anda başlayıp hangi işlemlerle kesildiğini belirlerken, savunmanın nasıl ve ne zaman ileri sürüleceği HMK'nın usul düzenine tabidir. Tüketici işlemlerinden doğan taleplerde TKHK'nın özel kuralları da hesaba katılır.
Başlangıç Anını Doğru Saptamak
Zamanaşımı tartışmasının çekirdeği başlangıç tarihidir. Zararın doğduğu an ile zararın ve sorumlunun öğrenildiği an her zaman aynı değildir; gizli kalan ve sonradan ortaya çıkan zararlarda bu ayrım belirleyici olur. Bu nedenle dosyaya, öğrenmenin hangi belgeyle hangi tarihte gerçekleştiğini gösteren bir kayıt konulmalıdır: rapor tarihi, bilirkişi incelemesi, resmî yazı ya da kurum cevabı bu işlevi görebilir.
Süreyi Kesen ve Durduran Olayların Kanıtı
- Borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren yazışma, kısmi ödeme veya taksit talebi
- Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname ve tebliğ şerhi
- Başlatılmış icra takibinin dosya örneği ve ödeme emri tebliğ belgesi
- Açılmış ve devam eden dava ile bu davanın taraflarını gösteren evrak
- Arabuluculuk başvurusu ve son tutanağın tarihi
Kısmi ödemenin ikrar niteliğinde olup olmadığı tartışmalı hâle gelebildiğinden, ödemenin hangi borç için yapıldığını gösteren açıklama alanı ayrıca saklanmalıdır.
Hesabı Kalem Kalem Ayırmak
Tek bir dosyada birden fazla talep bulunduğunda, her kalem için süre ayrı işleyebilir. Maddi zarar kalemleri, manevi tazminat ve varsa faiz talebi birbirinden ayrı tablolanmalı; her kalemin yanına doğduğu tarih ve dayanağı yazılmalıdır. Bu ayrım yapılmadığında, bir kalemde ileri sürülen zamanaşımı savunması tüm dosyayı gölgeleyebilir. Fiilin aynı zamanda bir suç oluşturduğu hâllerde ise farklı bir süre rejiminin uygulanabileceği değerlendirilmelidir.
Yanlış Mercide Geçen Zamanın Bedeli
Zamanaşımı riski taşıyan dosyalarda görev ve yargı yolu hatası iki kat maliyetlidir. Talebin tüketici mahkemesi, genel hukuk mahkemesi, iş mahkemesi veya idari yargı arasında hangi kola ait olduğu; ayrıca dava şartı niteliğinde bir ön aşamanın bulunup bulunmadığı en baştan doğrulanmalıdır. Yanlış kapıda geçen aylar, esasa ilişkin en güçlü delili bile tartışılamaz hâle getirebilir.
Son Not
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; talebin türü ve olayın niteliği süreyi ve başlangıç anını değiştirir. Süre riski gördüğünüz dosyalarda gecikmeden hukuki değerlendirme almanız önem taşır.