Sözleşmeye konu mal veya işin ayıplı çıkması hâlinde uyuşmazlığı çoğu zaman hukuki nitelendirme değil, ayıbın ispatı belirler. TBK ayıba karşı tekeffül hükümlerini, HMK ise ispat ve delil düzenini kurar. Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde ise TKHK devreye girer ve süreler ile başvuru mercii değişir. Bu üç eksenin başta ayrıştırılmaması, dosyanın yanlış kanalda ilerlemesine neden olur.
Ayıp Bildirimi: İspat Edilebilir Bir Bildirim
Ayıbın satıcıya bildirilmesi, hakkın korunmasının ilk şartıdır. Bildirimin içeriği kadar biçimi de önemlidir; noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta veya en azından iadeli taahhütlü mektup, tarih ve içerik yönünden tartışmayı bitirir. Telefon görüşmesi ve mağaza içi sözlü bildirim, karşı taraf inkâr ettiğinde ispatı güç bir zemine oturur. Bildirimde ayıbın ne olduğu somut biçimde tarif edilmeli, genel memnuniyetsizlik ifadeleriyle yetinilmemelidir.
Muayene ve Tespitin Zamanlaması
Ayıp, ürünün kullanımıyla birlikte değişebilen bir olgudur. Kullanmaya devam etmek bazı hâllerde ayıbın kaynağını belirsizleştirir; kullanmayı tamamen bırakmak ise zarar kalemlerinin tartışılmasına yol açar. Bu ikilemin çözümü, durumun o andaki hâliyle kayıt altına alınmasıdır: tarihli fotoğraf ve video, yetkili servis raporu, üçüncü kişi teknik değerlendirmesi.
Delil Tespiti mi, Doğrudan Dava mı?
HMK, dava açılmadan önce delil tespiti yolunu tanır. Ayıbın zamanla ortadan kalkma veya değişme riski varsa, tespit talebi dava beklemeden yapılmalıdır. Tespit dosyasında alınan bilirkişi raporu, sonraki davada güçlü bir dayanak oluşturur. Buna karşılık tespit talebi, dava açma sürelerini kendiliğinden uzatmaz; iki takvim ayrı ayrı izlenmelidir.
TBK mı TKHK mı: Nitelendirme Hatasının Sonucu
- Alıcı tüketici ise TKHK süreleri ve hakem heyeti/tüketici mahkemesi düzeni işler.
- Taraflar tacir ve iş ticari işletmeyle ilgiliyse muayene ve bildirim yükümlülükleri daha katıdır.
- Eser sözleşmesi söz konusuysa ayıba ilişkin özel hükümler ve teslim kavramı farklı okunur.
Yanlış nitelendirme, doğru delillere rağmen görevsiz mercie başvurulmasına ve sürenin boşa işlemesine yol açar.
İspat Yükünün Dağılımı
Genel kural, iddia edenin ispatla yükümlü olmasıdır; ancak ayıbın niteliğine ve ilişkinin türüne göre karineler bu dengeyi değiştirebilir. Gizli ayıp iddiasında ayıbın teslim anında mevcut olduğunun gösterilmesi, açık ayıpta ise bildirimin süresinde yapıldığının kanıtlanması ön plana çıkar. Dilekçede bu ayrımın açıkça kurulması, bilirkişiye sorulacak soruların da isabetini artırır.
Bu metin genel çerçeve sunmaktadır. Sözleşmenizin metni, tarafların sıfatı ve teslim tarihi sonucu değiştirebileceğinden, delil kaybı yaşanmadan önce hukuki destek almanız uygun olur.