Alacak uyuşmazlıklarında tarafların çoğu, tartışmanın borcun varlığı üzerinde yoğunlaşacağını varsayar. Uygulamada ise dosyanın kaderini belirleyen sıklıkla iki teknik konudur: sürenin dolup dolmadığı ve elde ne tür bir belge bulunduğu. Bu ikisi birbirini besler; çünkü zamanaşımını kesen olayları ispat edecek olan yine belgelerdir.
Zamanaşımı Kendiliğinden Dikkate Alınmaz
Türk Borçlar Kanunu bakımından zamanaşımı bir def'idir; hâkim bunu resen gözetmez, borçlunun süresinde ileri sürmesi gerekir. Genel süre on yıl olmakla birlikte, kira bedeli ve faiz gibi dönemsel edimler ile bazı alacak türlerinde beş yıllık süre uygulanır. Haksız fiilden doğan taleplerde ise zarar ve failin öğrenilmesine bağlı kısa süre ile fiilin gerçekleşmesine bağlı uzun süre birlikte işler.
Def'i ne zaman ileri sürülmelidir
Def'inin cevap dilekçesi aşamasında ileri sürülmemesi, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı nedeniyle sonradan dile getirilmesini güçleştirir. Bu yüzden savunma planı, dosya açılır açılmaz süre analiziyle başlamalıdır.
Süreyi Etkileyen Olayların Belgelenmesi
- Borçlunun borcu kabul anlamına gelen yazışmaları veya kısmi ödemeleri
- Alacaklının başlattığı icra takibinin tarihi ve tebliğ durumu
- Dava açılması, arabuluculuk başvurusu gibi süreci etkileyen usul işlemleri
- Teminat verilmesi veya faiz ödenmesi gibi davranışlar
İcra Takibi mi, Dava mı
Elde imza inkârına kapalı güçlü bir belge varsa takip yolu hızlı sonuç verebilir; buna karşılık borcun doğumu tartışmalıysa, takibe itiraz üzerine dosya zaten mahkemeye taşınacaktır. Takibe itiraz hâlinde itirazın iptali ile itirazın kaldırılması yolları birbirinden farklıdır ve farklı mercilerde görülür. Bu tercih hatalı yapıldığında, süre işlemeye devam ederken dosya usulden kapanabilir.
Delil Planı Nasıl Kurulur
- Sözleşme, teslim ve ödeme belgeleri kronolojik sıraya konur.
- Ticari defterlere dayanılacaksa, defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığı önceden kontrol edilir.
- Tanıkla ispatın mümkün olmadığı hâller belirlenir; senetle ispat kuralı dikkate alınır.
- Tüketici işlemi niteliği varsa, tüketici mevzuatının sağladığı ayrı korumalar ayrıca değerlendirilir.
- Bilirkişi incelemesi gerekecek hesap kalemleri baştan ayrıştırılır.
Alacak dosyalarında bir gün gecikme, haklı bir talebi dahi sonuçsuz bırakabilir. Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; sürelerin başlangıcı sözleşmenin türüne ve edimin niteliğine göre değiştiğinden, adım atmadan önce belgeler üzerinden bir süre analizi yapılması gerekir.