Haksız fiilden doğan zararın tazmininde iki ayrı zorluk vardır: zararın rakamsal olarak nasıl kurulacağı ve talebin hangi usulle, hangi mercie götürüleceği. Bu iki soru birbirinden bağımsız değildir; çünkü zararın türü çoğu zaman görevli mahkemeyi de belirler. Aşağıda TBK ve HMK ekseninde hesap kurgusu ile başvuru sırası birlikte ele alınmaktadır.
Zarar Kalemlerini Ayrıştırmadan Hesap Kurulmaz
Tek bir toplam rakam yazmak, dosyanın en zayıf noktasıdır. Talep şu kalemlere bölünerek yazıldığında hem bilirkişi incelemesi kolaylaşır hem de kısmen kabul hâlinde vekâlet ücreti ve yargılama gideri dengesi korunur:
- Fiilî zarar: onarım, yenileme, değer kaybı
- Kazanç kaybı: gelir belgesi veya emsal kazanç üzerinden
- Tedavi ve bakım giderleri ile gelecekte doğacak giderler
- Manevi tazminat: olayın ağırlığı ve tarafların durumu ile ilişkilendirilerek
Her kalemin altına dayanağı yazılmalıdır: fatura, ekspertiz, sağlık raporu, ödeme dekontu. Dayanağı olmayan kalem, hesap raporunda ilk elenen kalemdir.
Talep Nereye Yöneltilecek?
Aynı olaydan doğan tazminat talebi, tarafların sıfatına göre farklı mercilere gidebilir. Zarar bir mal veya hizmet ilişkisinden doğuyorsa tüketici uyuşmazlığı gündeme gelir; her iki taraf da tacir ve iş ticari nitelikteyse ticari dava kuralları uygulanır; trafik kazasında sigortacıya yöneltilen istem ise ayrı bir başvuru kanalını gerektirebilir. Doğrudan genel görevli mahkemeye açılan bir dava, görev itirazıyla karşılaşırsa aylar kaybedilir.
Dava şartı olan ön adımlar
Belirli uyuşmazlık türlerinde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır. Bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden usulden reddedilir. Ön adımın gerekip gerekmediği, talebin niteliğine göre dava açılmadan önce netleştirilmelidir.
Zamanaşımı ve Belirsiz Alacak Tercihi
Haksız fiilde zamanaşımı, zararın ve failin öğrenilmesine bağlı olarak işler; ayrıca fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun bir süre uygulanabilir. Zararın miktarı henüz belirlenemiyorsa, talebin belirsiz alacak olarak mı yoksa kısmi dava olarak mı açılacağı baştan kararlaştırılmalıdır. Bu tercih, ıslah imkânını ve faiz başlangıcını doğrudan etkiler.
Faiz ve İhtar
Faizin hangi tarihten itibaneb isteneceği çoğu dilekçede eksik bırakılır. Temerrüdün ne zaman doğduğu, ihtarname çekilip çekilmediği ve ihtarın tebliğ tarihi dosyaya işlenmelidir; aksi hâlde kabul edilen tazminatın önemli bir kısmı faiz yönünden kaybedilebilir.
Son Söz
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirmedir. Zararın türü, tarafların sıfatı ve olayın gerçekleştiği tarih hesap yöntemini de başvuru yolunu da değiştirebilir; dosyaya özgü bir değerlendirme için hukuki destek almak yerinde olur.