Sözleşmeden doğan bir alacağın tahsili gündeme geldiğinde ilk teknik soru, davanın hangi mahkemede açılacağıdır. TBK, HMK ve tarafların sıfatına göre TKHK, bu sorunun cevabını farklı yönlere çekebilir. Yanlış mahkemede açılan dava esasa hiç girilmeden yetki veya görev nedeniyle reddedilir; bu arada alacağın zamanaşımı işlemeye devam eder.
Yetkiyi Belirleyen Üç Seçenek
- Genel yetki: davalının yerleşim yeri mahkemesi her hâlde yetkilidir.
- İfa yeri: sözleşmeden doğan davalarda, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de dava açılabilir.
- Yetki sözleşmesi: yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında geçerli biçimde kurulabilir; tüketicinin taraf olduğu ilişkilerde bu kayıtlar sonuç doğurmaz.
Sözleşme metnindeki yetki kaydı çoğu zaman okunmadan kabul edilir. Dava öncesinde bu kaydın geçerli olup olmadığı belirlenmezse, açılan dava karşı tarafın ilk itirazıyla başka bir ile taşınabilir.
Görev: Ticari mi, Genel mi, Tüketici mi
Her iki taraf da tacir ise ve uyuşmazlık ticari işletmeyle ilgiliyse asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Bu tür alacak davalarında arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır; bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir. Karşı taraf tüketici sıfatındaysa tüketici mahkemesi ve parasal sınıra bağlı olarak tüketici hakem heyeti devreye girer.
İspat Sınırı ve Delil Planı
Belirli bir parasal sınırı aşan hukuki işlemlerin senetle ispatı kuraldır; bu sınır kanunda düzenlenmiş olup dönemsel olarak güncellenir. Sözleşme yazılı değilse, ticari defterler, banka kayıtları, teslim tutanakları ve yazışmalar delil zincirini oluşturur. Delil sözleşmesi bulunan ilişkilerde ise ispat yolları taraflarca sınırlandırılmış olabilir; bu kayıt dava açılmadan önce mutlaka okunmalıdır.
İhlalin Belgelenmesi
- Edimin muaccel hâle geldiği tarih tespit edilir.
- Temerrüt için ihtar gerekiyorsa ihtarname noter aracılığıyla gönderilir.
- Ayıp veya gecikme iddiası varsa bildirim süreleri kontrol edilir.
- Zarar kalemleri, doğrudan zarar ve yoksun kalınan kâr ayrımıyla tutarlandırılır.
- Dönme, fesih ve aynen ifa talepleri arasındaki tercih baştan yapılır.
Sözleşme uyuşmazlıklarında talebin hukuki niteliği ile mahkemenin görevi birbirini belirler; bu nedenle dilekçe yazılmadan önce sözleşmenin tümü, ekleri ve yazışmalarla birlikte okunmalıdır. Sözleşmede tahkim veya yabancı hukuk kaydı varsa mutlaka hukuki değerlendirme alınmalıdır. Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır.