Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat taleplerinde dosyanın kaderi çoğu zaman hesap tablosundan önce, dilekçenin hangi mahkemeye verildiğiyle belirlenir. TBK'ya dayanan aynı talep; tarafların tacir olup olmamasına, ilişkinin tüketici işlemi sayılıp sayılmamasına ve ifa yerine göre farklı bir yargı adresine gider. Yanlış mercie yapılan başvuru, esasa hiç girilmeden usulden kapanan bir dosya demektir.
Önce Görev: Talebin Hukuki Kimliği
Görev, tarafların iradesiyle değiştirilemeyen ve mahkemece kendiliğinden gözetilen bir konudur. Sözleşme her iki taraf bakımından ticari iş niteliğindeyse dosya asliye ticaret mahkemesine, taraflardan biri TKHK anlamında tüketici konumundaysa tüketici mahkemesine, bunların dışında kalan hallerde asliye hukuk mahkemesine aittir. Aynı sözleşmeden doğan cezai şart, gecikme tazminatı ve müspet zarar kalemleri birlikte istendiğinde görev değerlendirmesi tek bir kalem üzerinden değil, ilişkinin bütünü üzerinden yapılır.
Yetki: Davalının Yerleşim Yeri mi, İfa Yeri mi?
HMK'nın genel kuralı davalının yerleşim yeri mahkemesini yetkili kılar; sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de seçimlik olarak kullanılabilir. Kritik nokta, ifa yerinin sözleşme metninden mi yoksa borcun türünden mi çıkarıldığıdır. Para borcunda ifa yeri ile teslim borcunda ifa yeri farklı adresleri işaret edebilir; tazminatın hangi edimin ihlalinden doğduğu netleştirilmeden yetki tercihi yapılmamalıdır. Tacirler arasında geçerli bir yetki kaydı varsa, bu kayıt diğer seçenekleri büyük ölçüde kapatır.
Dava Şartı Arabuluculuğu Atlamak
Ticari nitelikte ve konusu para alacağı olan taleplerde arabulucuya başvurmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Bu, yanlış mercie başvuru riskinin en sık görülen görünümüdür: dosya doğru mahkemededir ama zorunlu ön aşama atlanmıştır. Son tutanağın dilekçe ekinde bulunması, tutanaktaki uyuşmazlık konusunun dava dilekçesiyle örtüşmesi ve tarafların doğru tüzel kişilikle gösterilmiş olması ayrı ayrı denetlenmelidir.
Yanlış Adres Fark Edildiğinde
- Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde dosyanın gönderilmesi için yasal süre içinde talepte bulunulmalıdır; bu talep unutulursa dava açılmamış sayılır.
- Zamanaşımı savunmasına karşı ilk dava tarihinin korunup korunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
- Islah ve ek dava seçenekleri, tazminat kalemlerinin bölünmesi bakımından baştan planlanmalıdır.
- Karşı tarafın yetki itirazını süresinde ileri sürüp sürmediği takip edilmelidir.
Hesabı Mahkeme Tercihiyle Birlikte Kurmak
Tazminat hesabı yalnızca bilirkişiye bırakılacak teknik bir işlem değildir. Talep kalemlerinin hangi mahkemenin uygulama alanına girdiği, faiz başlangıcının ihtar mı dava tarihi mi olduğu ve belirsiz alacak tercihi, dilekçe kurulurken birlikte kararlaştırılmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; her sözleşmenin metni farklı sonuçlar doğurabilir. Görev ve yetkiye ilişkin nihai tercihi yapmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte değerlendirmeniz yerinde olur.