Sözleşmeden doğan alacaklarda iki takvim aynı anda işler: alacağın zamanaşımı süresi ve dava şartı olan arabuluculuk sürecinin kendi takvimi. Bu ikisi birlikte planlanmadığında, arabuluculuk bürosunda geçen haftalar alacağın zamanaşımına uğramasına yol açabilir. Bu rehber, TBK ve HMK ekseninde bu iki takvimin nasıl birbirine bağlanacağını ve yanlış büroya başvurmanın sonuçlarını ele alıyor.
Arabuluculuk Başvurusu Zamanaşımını Nasıl Etkiler?
Arabuluculuk bürosuna yapılan usulüne uygun başvuru, zamanaşımı bakımından koruyucu etki doğurur; süreç devam ederken zamanaşımı işlemez. Ancak bu koruma, başvurunun geçerli olması koşuluna bağlıdır. Yetkisiz büroya yapılan ve karşı tarafın yetki itirazı üzerine sonuçlanan başvurularda, koruyucu etkinin kapsamı tartışmalı hâle gelir. Zamanaşımının dolmasına az kalmışsa, arabuluculuk başvurusuna güvenip beklemek yerine, alacağın niteliğine göre kesme sonucu doğuran işlemler ayrıca değerlendirilmelidir.
Yetkili Büro Nasıl Belirlenir?
Arabuluculuk bürosunun yetkisi, dava açılacak olsaydı hangi mahkemenin yetkili olacağına göre belirlenir. Sözleşmede yetki kaydı varsa, bu kayıt büro seçiminde de etkilidir. Uygulamada en sık yapılan hata, alacaklının kendi merkezinin bulunduğu ildeki büroya başvurmasıdır. Karşı taraf ilk toplantıda yetki itirazında bulunursa süreç, esas hiç görüşülmeden kapanır ve harcanan süre geri gelmez.
Görev: Asliye Hukuk, Asliye Ticaret, Tüketici Mahkemesi
Aynı sözleşme, tarafların sıfatına göre üç ayrı mahkemenin görev alanına girebilir. İki tacir arasındaki ilişki asliye ticaret mahkemesine, TKHK kapsamındaki bir ilişki tüketici mahkemesine, bunların dışında kalanlar ise asliye hukuk mahkemesine aittir. Görev kuralları kamu düzenindendir; taraflar anlaşarak değiştiremez ve mahkeme bunu kendiliğinden inceler. Sözleşmedeki "uyuşmazlıklarda şu mahkeme yetkilidir" kaydı yetkiye ilişkindir, göreve etkisi yoktur.
Görevsizlik Sonrası İki Haftalık Kesin Süre
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde, kararın kesinleşmesinden itibaren kanunda öngörülen iki haftalık kesin süre içinde dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi talep edilmelidir. Bu süre kaçırılırsa dava açılmamış sayılır ve ilk dava tarihine bağlı sonuçlar ortadan kalkar. Zamanaşımı süresi bu arada dolmuşsa, davanın esası hiç görüşülmeden alacak talep edilemez hâle gelebilir.
Pratik Kontrol Listesi
- Alacağın doğum tarihi ve muacceliyet tarihi ayrı ayrı belirlenir
- Uygulanacak zamanaşımı süresinin hangi kurala tabi olduğu tespit edilir
- Arabuluculuk zorunluluğunun bulunup bulunmadığı ilişkinin niteliğine göre saptanır
- Yetkili büro, dava açılacak mahkeme üzerinden belirlenir
- Son toplantı tutanağının tarihi, dava açma süresinin başlangıcı olarak not edilir
Bu içerik genel bilgi sunar; sözleşme türü ve tarafların sıfatı hesapları değiştirebilir. Zamanaşımı sınırına yaklaşan alacaklarda gecikmeden hukuki destek alınmalıdır.