Bir edimin sözleşmeye uygun olmadığı fark edildiğinde ilk refleks genellikle karşı tarafa yazmak olur. Ancak bu yazının içeriği, zamanı ve muhatabı, sonraki tüm süreci şekillendirir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde hazırlanan bu rehber, ayıp iddiasında ihbar aşamasını ve mecra seçimini ele alır.
Önce Taraf Sıfatını Belirleyin
Aynı olay, tarafların sıfatına göre bambaşka bir usule tabi olur. Alıcı tüketici konumundaysa tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi devreye girer; iki tacir arasındaki bir satımda ise ticari hükümler ve daha kısa ihbar süreleri gündeme gelir. Bu ayrım yapılmadan hazırlanan dilekçe, çoğu zaman yanlış mercie gider ve geri döndüğünde ihbar süresi çoktan geçmiş olabilir.
İhbarın Zamanı ve Biçimi
Açık ayıplarda muayene ve bildirim, teslimden hemen sonraki döneme bağlanır; gizli ayıplarda ise ortaya çıktığı an belirleyicidir. İhbarın sözlü yapılması ispat açısından zayıf kalır. Noter ihtarnamesi, kayıtlı elektronik posta veya en azından tarih damgası taşıyan bir yazışma tercih edilmelidir. İhbarda ayıbın niteliği somut biçimde tarif edilmeli; "ürün bozuk" gibi genel ifadelerden kaçınılmalıdır.
Dava Yoluna Gitmeden Önce Kontrol Listesi
- Sözleşme metni, ekleri, teknik şartname ve teslim tutanağı bir arada mı?
- Ayıbın teslim anında mevcut olduğunu gösteren bir kayıt ya da tespit var mı?
- Delil tespiti talebi gerekli mi? Zamanla değişen veya tüketilen mallarda bu adım kritik olabilir.
- Seçimlik haklardan hangisinin kullanılacağı belirlendi mi: dönme, indirim, onarım ya da değişim?
- Ticari uyuşmazlıklarda dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk basamağı işletildi mi?
Sözleşme Yorumunda Bakılan Noktalar
Uyuşmazlığın esası çoğu zaman metnin lafzında değil, tarafların gerçek ve ortak iradesinde aranır. Bu nedenle sözleşme öncesi yazışmalar, teklif metinleri, numune teslimleri ve fiilî uygulama biçimi önemli bir yorum kaynağıdır. Genel işlem koşulu niteliğindeki, karşı tarafça müzakere edilmemiş ağır hükümlerin akıbeti de ayrı bir tartışma başlığıdır. Sözleşmede sorumluluğu sınırlayan bir kayıt varsa, bunun kapsamı ve geçerliliği baştan değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı ve Ağır Kusur İstisnası
Ayıba ilişkin taleplerde zamanaşımı süreleri, satılanın türüne ve satıcının davranışına göre farklılaşabilir. Ayıbın satıcı tarafından gizlendiği hâllerde daha kısa sürelerden yararlanılamayacağına ilişkin düzenleme, bu tür dosyalarda sıklıkla belirleyici olur. Bu nedenle karşı tarafın ayıbı bilip bilmediğine ilişkin karineler de delil planına dâhil edilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği izlenecek yolu değiştirebilir. Somut uyuşmazlığınızda sözleşme ve yazışmalarınızla birlikte hukuki destek almanız yerinde olur.