Sözleşmeden doğan uyuşmazlıklarda arabuluculuk kimi hâllerde dava şartıdır, kimi hâllerde tarafların tercihine bağlı bir çözüm yoludur. TBK, HMK ve tüketici ilişkisinin bulunduğu hâllerde TKHK bu ayrımı belirler. Aradaki farkı baştan tespit etmeden başlatılan süreç, ya usulden reddedilen bir dava ya da hiç gerekmediği hâlde uzatılmış bir müzakere olarak sonuçlanır.
İlişkinin Hukuki Niteliğini Sabitleyin
Aynı fatura, aynı teslimat ve aynı gecikme, tarafların sıfatına göre bambaşka bir usule tabi olabilir. İki tacir arasındaki ilişki, tacir ile tüketici arasındaki ilişki ve iki tüketici arasındaki ilişki farklı yollara açılır. Sözleşmenin adı değil içeriği belirleyicidir; başlığında eser sözleşmesi yazan bir metin, içeriği itibarıyla satım ilişkisi kurabilir. Bu nitelendirme, hem arabuluculuğun zorunlu olup olmadığını hem de sonraki aşamada görevli mahkemeyi belirler.
Görüşmeye Oturmadan Önce Tamamlanacaklar
- İhlal iddiasının hangi edim yükümlülüğüne dayandığı tek cümleyle yazılır.
- Muacceliyet ve temerrüt anı, sözleşmedeki hükümle birlikte belgelenir.
- Talep kalemleri ayrıştırılır: asıl alacak, gecikmeden doğan zarar, cezai şart ve iade talepleri karıştırılmaz.
- Karşı tarafın unvan, adres ve temsil bilgileri ticaret sicilinden doğrulanır.
- Yazışmalar kronolojik sıraya konur; sözlü mutabakatlar varsa bunları destekleyen yazılı iz aranır.
Yanlış Mercii Riskinin İki Yüzü
Bu alanda mercii hatası iki yönde işler. Birincisi, zorunlu arabuluculuğa tabi bir uyuşmazlıkta doğrudan dava açılmasıdır; bu durumda esasa hiç girilmeden dava usulden sonuçlanır ve geçen zaman içinde zamanaşımı riski büyür. İkincisi, hiç gerekmediği hâlde arabuluculuk sürecine girilerek ihtiyati tedbir veya delil tespiti gibi acele işlerin geciktirilmesidir. Doğru soru, arabuluculuğun gerekli olup olmadığından önce, dosyanın acil bir koruma önlemine ihtiyaç duyup duymadığıdır.
Anlaşma Belgesini İcra Edilebilir Kurmak
Arabuluculuk sürecinin değeri, ortaya çıkan belgenin uygulanabilirliğiyle ölçülür. Ödeme takvimi belirsiz, edimin kapsamı muğlak veya taraf iradesi koşula bağlanmış bir anlaşma, uyuşmazlığı bitirmez yalnızca erteler. Belgede her edimin kim tarafından, ne zaman ve hangi biçimde yerine getirileceği; ihlal hâlinde sonucun ne olacağı açıkça yazılmalıdır. Anlaşmanın kapsamadığı talepler de ayrıca ve açıkça saklı tutulmalıdır.
Anlaşmama Hâline Hazırlık
Görüşmeler sonuçsuz kalırsa dava aşamasına geçilir. Bu ihtimale karşı, müzakere sırasında elde edilen bilgi ve belgelerin dava dosyasında nasıl kullanılabileceği baştan düşünülmelidir. Süreç boyunca yapılan yazışmalarda, sonradan aleyhe yorumlanabilecek kabul niteliğindeki ifadelerden kaçınmak gerekir.
Sözleşme uyuşmazlıklarında doğru yol, metnin kendisine ve tarafların sıfatına göre belirlenir. Buradaki genel açıklamalar bir ön okuma sunar; kendi sözleşmenizi ve yazışma geçmişinizi bir hukukçuya inceletmeden adım atmamanız yerinde olur.