Bir sözleşme ihlalinde çoğu hak kaybı, karşı tarafın borcunu yerine getirmemesinden değil, ihbarın yanlış zamanda veya yanlış biçimde yapılmasından doğar. TBK ve HMK ekseninde ihbar, sadece bir nezaket adımı değil; temerrüdü kuran, seçimlik hakları açan ve ispat zeminini oluşturan bir usul işlemidir. Tüketici tarafın bulunduğu ilişkilerde TKHK kaynaklı ek kurallar da devreye girer.
İhbarın Sözleşme İlişkisindeki İşlevi
Borçlunun temerrüde düşmesi, kural olarak alacaklının ihtarına bağlıdır. Belirli bir vadeye bağlanmış edimlerde vade gününün geçmesi tek başına yeterli olabilirken, vade kararlaştırılmamış ilişkilerde ihtar çekilmeden temerrüt faizi, gecikme tazminatı ve dönme hakkı tartışmalı hâle gelir. Bu yüzden ilk soru şudur: bu sözleşmede ihtar gerekli mi, gerekli değilse hangi olgu vadeyi kuruyor?
İhtar Metninde Sık Görülen Usul Hataları
- Hangi edimin, hangi tarihten beri yerine getirilmediğinin somut yazılmaması
- Uygun bir süre verilmeden doğrudan dönme veya fesih beyanında bulunulması
- Muhatabın sözleşmedeki tebligat adresi yerine güncel olmayan bir adrese yazılması
- Tüzel kişilerde yetkili temsilcinin değil, ilgisiz bir birimin muhatap gösterilmesi
- Alternatif taleplerin aynı metinde birbirini çürütecek şekilde sıralanması
Süre Verildikten Sonraki Seçimlik Haklar
Verilen uygun süre sonuçsuz kalırsa alacaklının önünde birden çok yol açılır: borcun aynen ifasını gecikme zararıyla birlikte istemek, ifadan vazgeçip ihlalden doğan zararın giderilmesini talep etmek ya da sözleşmeden dönerek verdiklerini geri istemek. Bu tercih geri dönülmesi güç bir tercihtir; dönme beyanı yapıldıktan sonra aynen ifa talebine geri dönmek çoğu zaman mümkün olmaz. Bu nedenle beyan yazılmadan önce zarar kalemlerinin hangi yolda daha iyi karşılanacağı hesaplanmalıdır.
İspat İçin Baştan Saklanması Gerekenler
- Sözleşmenin imzalı nüshası, ekleri ve sonradan yapılan yazışmalı değişiklikler.
- İfa taleplerini ve gecikmeyi gösteren e-posta, teslim tutanağı ve irsaliye kayıtları.
- İhtarın gönderim ve tebliğ belgesi; elektronik tebligat kullanıldıysa sistem kayıtları.
- Zararı somutlaştıran fatura, alternatif tedarik bedeli ve maliyet farkı hesapları.
- Karşı tarafın kusuru kabul eder nitelikteki beyanlarının tarihli dökümü.
Sonuç Yerine
İhbar aşamasında yapılan bir usul hatası, esasen haklı olan tarafı dava aşamasında savunmaya geçirebilir. Metin gönderilmeden önce sözleşmenin fesih ve bildirim maddelerinin okunması en düşük maliyetli tedbirdir. Bu yazı genel çerçeveyi anlatmakta olup, sözleşmenizin tipi ve tarafların sıfatı sonucu değiştirebilir; ihtarnamenizi göndermeden önce hukuki destek almanız önerilir.