Bir edimin ayıplı olduğu iddiası, çoğu zaman teknik bir tartışma gibi görünse de asıl çözüm sözleşmenin ne vaat ettiğinin ortaya konulmasındadır. TBK, HMK ve TKHK ekseninde yürüyen bu süreçte usule aykırı işlem, ayıbın varlığından önce ayıbın nasıl ve ne zaman ileri sürüldüğü noktasında ortaya çıkar.
Sözleşmede Kararlaştırılan Nitelik Neydi
Ayıp değerlendirmesinin çıkış noktası, edimin sözleşmede kararlaştırılan veya dürüstlük kuralı gereği beklenen nitelikleri taşıyıp taşımadığıdır. Bu nedenle inceleme sözleşme metniyle sınırlı kalmaz; teklif yazışmaları, teknik şartname, numune, katalog ve satış öncesi verilen taahhütler de yorumun parçasıdır. Sözleşme yorumunda tarafların kullandığı sözcüklere değil, gerçek ve ortak iradelerine bakılır; bu ilke, sonradan eklenen tek taraflı kayıtların etkisini sınırlar.
Genel İşlem Koşulları ve Sorumsuzluk Kayıtları
Karşı tarafça önceden hazırlanmış ve müzakere edilmeden sözleşmeye konulmuş kayıtlar, içerik denetimine tabidir. Ayıptan doğan sorumluluğu tümüyle kaldıran ya da başvuru yolunu fiilen imkânsız kılan kayıtlar bu denetimde ayakta kalmayabilir. Tüketici işlemlerinde ise haksız şart denetimi ayrıca devreye girer. Talebi kurarken bu kayıtların geçerliliğine yönelik itirazın baştan dilekçeye yerleştirilmesi, karşı tarafın savunmasını dar tutar.
Muayene, İhbar ve Süre Katmanı
Ticari nitelikteki alım satımlarda alıcının teslim aldığı malı gözden geçirme ve kusuru bildirme külfeti vardır; gizli ayıplarda ise bildirim, ayıbın ortaya çıktığı ana bağlanır. Bildirimin hangi tarihte, hangi kanaldan ve hangi içerikle yapıldığı sonradan tartışma konusu olduğundan, yazılı ve tebliğ tarihi belgelenebilir bir yol tercih edilmelidir. Zamanaşımı süreleri ile bildirim süreleri ayrı hesaplanmalı, ikisi tek bir takvimde birlikte izlenmelidir.
Seçimlik Hakların Sıralanması
- Ayıbın niteliği belirlenir: giderilebilir mi, edimin esasını mı etkiliyor.
- Sözleşmeden dönme, bedel indirimi, onarım veya ayıpsız misliyle değişim seçenekleri karşılaştırılır.
- Seçilen hak dilekçede tek ve açık biçimde yazılır; kademeli talep varsa sırası belirtilir.
- Zarar kalemleri ayrı ayrı hesaplanır ve dayanak belgelerle eşleştirilir.
- Delil tespiti gerekiyorsa dava açılmadan önce başvurulması değerlendirilir.
Dosyayı Zayıflatan Uygulamalar
- Ayıplı edimin bildirimden önce onarıma verilmesi ve özgün durumun kaybolması
- Talebin dilekçede birden fazla seçimlik hakla birlikte belirsiz biçimde yazılması
- Sözleşme öncesi yazışmaların dosyaya eklenmemesi
- Ödemelerin çekince konulmadan tamamlanması
Bu rehber genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve edimin niteliği izlenecek yolu değiştirebileceğinden, talebinizi ileri sürmeden önce hukuki görüş almanız yararlı olur.