Ayıplı mal veya hizmet uyuşmazlıklarında tartışma çoğu zaman ayıbın varlığında değil, talep edilen tutarın nasıl hesaplandığında düğümlenir. TBK kapsamındaki seçimlik haklar birbirinden farklı hesap yöntemleri gerektirir; hangisinin kullanılacağı belirlenmeden yazılan dilekçe, yargılama sırasında talebin değiştirilmesi ihtiyacını doğurur ve usule aykırı işlem riskini artırır.
Önce Seçimlik Hak, Sonra Rakam
Sözleşmeden dönme, bedelde indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim talepleri aynı olaydan doğsa da sonuçları farklıdır. Dönmede karşılıklı iade ve buna bağlı zararlar gündeme gelirken, bedel indiriminde ayıplı ve ayıpsız değer arasındaki fark esas alınır. Onarım talebinde ise gecikmeden doğan zarar ayrı bir kalem olarak değerlendirilir. Hesap yöntemi bu tercihin doğal sonucudur.
Muayene ve Bildirimin Belgelenmesi
Ayıbın açık mı gizli mi olduğu, bildirimin zamanında yapılıp yapılmadığı tartışmasını doğrudan etkiler. Teslim tutanağı, kargo kayıtları, yazışmalar ve varsa servis kayıtları tarih sırasıyla dosyalanmalıdır. Sözlü olarak yapılan bildirimler ispat edilemediğinde, esasa ilişkin haklı olan taraf dahi sonuç alamayabilir.
Hesabın Dayanacağı Veri Seti
- Fatura, sözleşme ve ödeme belgeleri
- Onarım için alınan teklifler ve yapılan harcamalar
- Ayıp nedeniyle oluşan değer kaybına ilişkin teknik değerlendirme
- Kullanım kaybı veya üretim duraksamasına dair kayıtlar
Dava Dilekçesinde Talebin Kurgulanması
HMK uygulamasında talebin belirlenebilir olup olmadığı, dava türünün seçiminde belirleyicidir. Miktar bilirkişi incelemesi olmadan hesaplanamıyorsa bunun gerekçesi dilekçede açıkça anlatılmalıdır. Ayrıca faiz başlangıcı, temerrüdün hangi belgeyle oluştuğu ve yetkili mahkeme başlıkları baştan netleştirilmelidir; bu üç başlık sonradan düzeltildiğinde ek masraf ve gecikme doğurur.
Tüketici İşlemi Farkı
Karşı taraf sıfatıyla alıcı bir tüketici ise uyuşmazlık TKHK çerçevesinde değerlendirilir ve başvurulacak merci parasal sınıra göre değişir. Ticari nitelikteki alım satımda ise muayene ve bildirim yükümlülüğü daha katı yorumlanır. Aynı ayıp, tarafların sıfatına göre farklı bir usul haritası doğurur; bu ayrım yapılmadan yürütülen dosyalar merci yönünden reddedilebilir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşme metni, teslim koşulları ve ayıbın niteliği hesabı doğrudan etkilediğinden, talep tutarının bir hukukçu ile birlikte kurgulanması yerinde olur.