Haksız fiil davalarında dosyayı zayıflatan şey çoğunlukla olayın kendisi değil, talebin nasıl hesaplandığıdır. TBK hükümlerine göre sorumluluk kurulsa bile, miktarı belirsiz veya dayanaksız yazılmış bir talep, yargılama boyunca bilirkişi raporlarının insafına bırakılır. Bu rehber, tazminat kalemlerinin nasıl ayrıştırılacağını ve HMK bakımından dava türü seçiminin hesabı nasıl etkilediğini ele alır.
Zararı Üç Sütuna Ayırın
İlk sütun fiilî zarar: tamir, tedavi, yenileme ve benzeri fiilen yapılmış harcamalar. İkinci sütun kazanç kaybı: çalışamama, iş kaybı, kira geliri kesintisi gibi kalemler. Üçüncü sütun ise manevi zarardır ve para ile ölçülemeyen etkilere dayanır. Her sütunun altına dayandığı belgeyi (fatura, ödeme kaydı, bordro, rapor) yazdığınızda, hangi kalemin ispata elverişli olduğu ilk bakışta görünür.
Dava Türü Seçimi Neden Hesabı Belirler
Zararın miktarı dava tarihinde tam olarak hesaplanamıyorsa, belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki tercih dosyanın kaderini değiştirir. Yanlış tercih, karşı tarafın ilk itirazıyla dava şartı tartışmasına dönüşür ve esasa girilmeden zaman kaybedilir. Talep artırım ve ıslah imkânlarının hangi aşamada kullanılabileceği de bu tercihe bağlıdır; bu nedenle dilekçe yazılmadan önce hesaplanabilirlik değerlendirmesi yapılmalıdır.
Faiz, Kusur ve İndirim Kalemleri
- Faizin hangi tarihten işletileceği dilekçede açıkça belirtilmeli, talep edilmeyen faiz hükmedilmez
- Zarar görenin kendi davranışının zarara katkısı varsa, karşı tarafın bu yönde savunma yapacağı öngörülerek dosya buna göre hazırlanmalı
- Sigorta veya üçüncü kişiden alınan ödemeler hesaptan düşülmeli, aksi hâlde mükerrer talep itirazı gündeme gelir
- Zamanaşımı savunmasına karşı, fiilin ve failin öğrenildiği tarihe ilişkin somut veri hazır tutulmalı
Tüketici İlişkisi Varsa Yol Değişir
Zarar bir mal veya hizmet ilişkisinden doğuyorsa, TKHK kapsamında görevli merci ve izlenecek usul farklılaşır. Aynı olayda hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil sorumluluğu doğabilir; hangi temele dayanılacağı ispat yükünü ve süreleri doğrudan etkiler. İki temeli birden ileri sürerken talep sonucunun tek ve ölçülebilir kalmasına dikkat edilmelidir.
Delil Toplamada Zaman Baskısı
Kaza yeri, hasarlı ürün ya da olay anına ait görüntüler zamanla kaybolur. Dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi, sonradan "delil yok" savunmasının önünü kapatır. Tanık beyanları için de olay tarihine yakın alınan yazılı notlar, yıllar sonra alınacak ifadeye göre çok daha tutarlı olur.
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; tazminat hesabı olayın gelişimine ve belgelere göre değiştiğinden, talep miktarını belirlemeden önce bir hukukçudan görüş almanız yerinde olacaktır.