Sözleşmeye aykırılık iddialarında tartışma nadiren sözleşmenin varlığı üzerine döner; asıl mesele ihlalin, zararın ve nedensellik bağının ispatıdır. Bu ispat, çoğu zaman ihlalin gerçekleştiği anda değil, aylar sonra dava aşamasında yapılmaya çalışılır ve o noktada kayıtların bir kısmı artık elde edilemez. Usule aykırı ya da gecikmiş bir işlem, haklı bir alacağı ispatsız bırakır. Aşağıda TBK, HMK ve 6502 sayılı Kanun ekseninde bir plan sunulmaktadır.
İhlal Anında Yapılması Gerekenler
Aykırılık fark edildiği anda durumun karşı tarafa yazılı olarak bildirilmesi, hem temerrüt bakımından hem de ileride sunulacak delil zinciri bakımından belirleyicidir. Bu bildirimde ihlalin neye ilişkin olduğu, hangi edimin eksik veya ayıplı ifa edildiği ve verilen süre açıkça yazılmalıdır. Sözlü olarak yapılan uyarılar, sonradan ispatlanamadığında yok hükmünde kalır.
İspat Yükünün Yönünü Baştan Belirleyin
- Edimin ifa edildiğini iddia eden taraf bunu ispatla yükümlüdür; teslim ve kabul belgeleri bu nedenle kritiktir.
- Ayıplı ifa iddiasında muayene ve bildirim yükümlülüğünün zamanında yerine getirilip getirilmediği tartışılır.
- Zararın miktarı, tahmine değil belgeye dayanmalıdır: ikame masrafı, gecikme kaynaklı kayıp, üçüncü kişiye ödenen bedel.
- Senetle ispat kuralı gereği, belirli tutarı aşan hukuki işlemlerin yazılı delille ispatı gündeme gelir.
Delil Tespiti: Beklemenin Maliyeti
Zamanla değişecek, bozulacak veya ortadan kalkacak durumlar söz konusuysa dava açılmadan önce delil tespiti yoluna başvurulması düşünülmelidir. İnşaat işleri, makine arızaları, teslim edilen malın durumu gibi başlıklarda tespit yapılmadan yapılan tadilat ya da onarım, sonradan bilirkişinin değerlendirebileceği bir zemin bırakmaz. Tespit talebinde hangi hususun belirlenmesinin istendiği tek tek yazılmalıdır.
Zamanaşımı ve Yargılama Takvimini Ayrı İzleyin
- Sözleşme tipine göre değişen zamanaşımı süresi ayrı bir kontrol tarihi olarak takvime işlenir.
- Dava şartı arabuluculuk kapsamına giren bir talep varsa, bu basamak zamanaşımı hesabıyla birlikte planlanır.
- Dilekçeler aşamasında delil listesi tamamlanır; sonradan sunum imkânının sınırlı olduğu unutulmaz.
- Bilirkişi raporunun tebliğinden itibaren itiraz için ayrı bir hatırlatma kurulur.
Sık Görülen Usul Hataları
Talebin belirsiz alacak mı yoksa kısmi dava mı olarak açılacağının yeterince değerlendirilmemesi; ihtarnamenin muhataba ulaşmamasına rağmen sürecin devam ettirilmesi; elektronik yazışmaların bütünlüğü sağlanmadan seçilmiş parçalar halinde sunulması ve karşı tarafın defterlerine dayanılacaksa bunun usulüne uygun şekilde ileri sürülmemesi bu hataların başında gelir. Ayrıca cezai şart talep edilen dosyalarda, şartın sözleşmedeki dayanağının dilekçede açıkça gösterilmemesi de sık rastlanan bir eksikliktir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ihlalin niteliği hem süreleri hem de ispat yöntemini değiştirebileceğinden, dava yoluna gitmeden önce belgelerinizin bir hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.