Haksız fiilten doğan tazminat taleplerinde iki bağımsız sorun aynı anda çözülmek zorundadır: zararın ve failin ispatı ile sürenin korunması. TBK, HMK ve TKHK ekseninde ilerleyen bu rehberde, delil hazırlığının zamanaşımı takvimiyle nasıl eşleştirileceği ele alınmaktadır.
Zamanaşımı Nereden Başlar?
TBK, haksız fiil tazminatında iki süreyi birlikte işletir. Kısa süre, zarar görenin hem zararı hem de tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Uzun süre ise fiilin işlendiği tarihten itibaren, öğrenmeden bağımsız olarak işler. Ayrıca fiil aynı zamanda suç oluşturuyor ve ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımı öngörülüyorsa, tazminat talebi bakımından o süre uygulanır. Bu son kural, ilk bakışta süresi geçmiş görünen birçok talebi hâlâ ileri sürülebilir kılar.
Öğrenme Anını Kanıtlayan Belgeler
- Kaza, olay veya tespit tutanakları ile bunların tarihleri.
- Zararın kapsamını sonradan ortaya koyan sağlık raporları ve ekspertiz belgeleri.
- Failin kimliğinin ortaya çıktığı soruşturma evrakı veya yazışmalar.
- Karşı tarafa gönderilen ihtar ve buna verilen cevaplar.
Zararın boyutu zaman içinde ortaya çıkan hâllerde, öğrenme anının hangi belgeyle sabitlendiği doğrudan sürenin başlangıcını belirler.
Zararın Kalem Kalem Kurulması
- Fiilî zarar: onarım, tedavi ve yerine koyma giderleri; her biri fatura ve ödeme belgesiyle eşleştirilir.
- Kazanç kaybı: gelir belgeleri, kayıtlı çalışma süreleri ve rapor günleriyle desteklenir.
- Kalıcı etkiler: iş gücü kaybına ilişkin rapor ve buna dayanan hesap.
- Manevi zarar: olayın ağırlığını gösteren somut olgular; genel ifadelerle değil, olay anlatımıyla temellendirilir.
Zamanaşımını Kesen ve Duran Hâller
Alacaklının dava açması, icra takibi başlatması veya borçlunun borcu ikrar etmesi gibi hâller zamanaşımını keser ve süre yeniden işlemeye başlar. Buna karşılık karşı tarafla yürütülen yazışmalar tek başına her zaman kesici etki doğurmaz. Bu nedenle uzlaşma görüşmeleri sürerken süre bakımından koruyucu bir adım atılmadan beklenmesi, en sık karşılaşılan kayıp sebebidir.
Usule Aykırı İşlem Nerede Ortaya Çıkar?
Dava değerinin eksik gösterilmesi ve ıslah aşamasında harcın yatırılmaması, delil listesinin süresinde sunulmaması, tanıkların adres ve gider avansının tamamlanmaması ile bilirkişi raporuna kesin süre içinde itiraz edilmemesi bu grubun başında gelir. Tüketici işleminden doğan bir zarar söz konusuysa görevli mahkeme ve zorunlu ön başvuru koşulunun ayrıca kontrol edilmesi gerekir; yanlış mercie yapılan başvuru sırasında süre işlemeye devam eder.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Zararın türü, tarafların sıfatı ve olayın ceza hukuku boyutu süre hesabını değiştirebileceğinden, talep ileri sürülmeden önce belgelerin bir bütün olarak incelenmesi gerekir.