Haksız fiil dosyalarında sonucu belirleyen unsur çoğu zaman olayın kendisi değil, talebin nasıl kurulduğudur. Zararın miktarı baştan bilinemiyorsa yanlış dava türü seçmek, faiz başlangıcını hatalı göstermek ya da zamanaşımını fiil tarihinden hesaplamak, esasen haklı bir talebi zayıflatır. Bu rehber, TBK, HMK ve TKHK ekseninde tazminat hesabının usulle birlikte kurulmasını ele alır.
Zamanaşımı: iki süre birlikte işler
Haksız fiilden doğan tazminat isteminde, zarar görenin zararı ve faili öğrenmesine bağlı kısa süre ile fiil tarihinden itibaren işleyen uzun süre birlikte değerlendirilir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi uygulanabilir; bu, özellikle yıllar sonra ortaya çıkan zararlarda belirleyici olur. Öğrenme anının ne zaman gerçekleştiği tartışmalıysa, bunu belgeleyen rapor veya yazışmanın dosyaya konulması gerekir.
Dava türünü zarar bilgisine göre seçin
- Zarar tam olarak hesaplanabiliyorsa miktar açıkça gösterilerek talep kurulur.
- Zarar belirlenemiyorsa belirsiz alacak yapısı tercih edilir ve rapor sonrası artırım yolu açık tutulur.
- Bir kısmı şimdilik isteniyorsa kısmi talep tercihi, fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak yazılır.
Yanlış tür seçildiğinde, rapordan sonra talebin artırılması usul engeline takılabilir ve zararın karşılanmayan bölümü için yeni dava gerekebilir.
Faiz başlangıcı çoğu dosyada eksik yazılır
Haksız fiilde borçlu, ayrıca ihtara gerek olmaksızın fiil tarihinden itibaren temerrüde düşmüş sayılır. Buna rağmen dilekçelerde faizin dava tarihinden istenmesi sık rastlanan bir eksikliktir ve talep edilmeyen faiz kendiliğinden hükmedilmez. Faiz türü, başlangıç tarihi ve oranın dayanağı dilekçede ayrı bir başlık altında gösterilmelidir.
Zararı kalemlere ayırmak
- Fiili zarar: onarım, tedavi, yerine koyma bedelleri.
- Kazanç kaybı: çalışılamayan dönem, gelir belgesi ve süreklilik değerlendirmesi.
- İleride doğacak giderler: devam eden tedavi, bakım ihtiyacı.
- Manevi zarar: kusurun ağırlığı, tarafların ekonomik durumu ve olayın etkisi.
Müterafik kusur ve indirim savunmasına hazırlık
Karşı taraf hemen her dosyada zarar görenin kendi kusurunu ve zararın artmasına katkısını ileri sürer. Bu savunmayı karşılamanın yolu, olay anına ilişkin bağımsız kayıtları erken toplamaktır: kamera görüntüleri, tutanaklar, tanık listesi ve olayın hemen ardından yapılan bildirimler. Bu kayıtların saklama süreleri kısadır; dava açılmasını beklemeden talep edilmelidir.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme niteliğindedir. Olayın türü, zararın kapsamı ve taraflar arasındaki sözleşmesel ilişki hesabı değiştirebileceğinden, talep kurulmadan önce dosyaya özgü hukuki değerlendirme yapılması gerekir.