Bir sözleşmenin ihlal edildiğini ileri sürmek kolaydır; ihlalin ne zaman, hangi edim bakımından ve hangi zararı doğurarak gerçekleştiğini göstermek ise ayrı bir çalışmadır. TBK, HMK ve tüketici işlemleri bakımından TKHK çerçevesinde yürütülen alacak ve tazminat davalarında dosyanın kaderini belirleyen şey, ihtilaf doğmadan önce üretilmiş belgelerdir. Bu nedenle delil kurgusu dava anında değil, sözleşme ilişkisi sürerken kurulur.
İspat Yükünün Kimde Olduğunu Baştan Belirlemek
Kural olarak bir vakıadan kendi lehine hak çıkaran taraf onu ispatla yükümlüdür. Uygulamada bu, alacaklının borcun doğduğunu, borçlunun ise ödediğini veya edimi yerine getirdiğini kanıtlaması anlamına gelir. Dosya hazırlanırken önce bu dağılım yazılır; ispat yükü karşı tarafta olan noktalarda gereksiz belge toplamak yerine, kendi üzerinizdeki noktalara odaklanmak kaynak israfını önler.
Senetle İspat ve Delil Başlangıcı
Belirli bir parasal değerin üzerindeki hukuki işlemler kural olarak yazılı belgeyle ispatlanır; bu sınır her yıl güncellendiğinden işlem tarihindeki değere bakılması gerekir. Yazılı sözleşme yoksa dosya kaybedilmiş sayılmaz: karşı taraftan sadır olan ve iddiayı muhtemel gösteren bir yazı, delil başlangıcı sayılarak tanık dinlenmesinin önünü açabilir. Bu nedenle imzasız da olsa karşı tarafın gönderdiği elektronik postalar, teklif metinleri ve mesajlar atılmamalıdır.
Temerrüdü Belgelendirmek
- Edimin ne zaman muaccel olduğu sözleşme maddesiyle birlikte tespit edilir.
- Gerekiyorsa usulüne uygun bir ihtar çekilir ve tebliğ şerhi saklanır.
- İhtarda verilen süre ile sözleşmedeki süreler karşılaştırılır.
- Karşı tarafın yanıtı ve kısmi ifa girişimleri kayda geçirilir.
- Sözleşmeden dönme, fesih veya aynen ifa taleplerinden hangisinin seçildiği açıkça bildirilir.
Ticari Kayıtların ve Yazışmanın Değeri
- Faturaların tebliğ edilip edilmediği ve süresinde itiraz edilip edilmediği.
- Cari hesap ekstreleri ile mutabakat yazışmaları.
- İrsaliye, teslim tutanağı ve kabul kayıtları.
- Kurumsal elektronik posta trafiği ve varsa kayıtlı elektronik posta yazışmaları.
- Ayıplı ifa iddiasında muayene ve ihbarın zamanında yapıldığını gösteren kayıtlar.
Zararı Ölçülebilir Hâle Getirmek
Tazminat talebinin en zayıf halkası genellikle miktardır. Zararın kalemleri ayrı ayrı gösterilmediğinde mahkeme takdir yetkisini kullanır ve sonuç beklenenin altında kalır. Doğrudan zarar, yoksun kalınan kâr ve yapılan masraflar birbirinden ayrılmalı; her kalem fatura, ödeme kaydı veya karşılaştırmalı teklif ile desteklenmelidir. Cezai şart kararlaştırılmışsa, koşullarının gerçekleştiği ayrıca ortaya konmalıdır.
Süre ve Zamanaşımı Kontrolü
Sözleşme türüne göre zamanaşımı süreleri değişir; ayıba ilişkin taleplerde ise ihbar ve dava süreleri ayrı işler. Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuğun dava şartı olduğu hâllerde bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir ve süre bakımından ciddi bir kayıp doğar. Bu nedenle dava hazırlığının ilk gününde hem zamanaşımı hem de zorunlu ön adımlar aynı takvime işlenmelidir.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır. Her sözleşme kendi metni ve tarafların uygulaması üzerinden yorumlandığından, talep göndermeden önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.