Ayıplı ifada uyuşmazlık genellikle ayıbın varlığında değil, istenecek tutarın nasıl hesaplandığında düğümlenir. TBK ve HMK ekseninde, alıcının tüketici sıfatı varsa TKHK de devreye girer. Hangi seçimlik hakkın kullanıldığı, hesabın yöntemini baştan belirler.
Seçimlik Hak, Hesabın Yöntemini Belirler
Sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim taleplerinin her biri farklı bir hesap mantığına dayanır. Dilekçede bu tercih net yapılmadığında, dosyaya alınacak bilirkişi raporu hangi yöntemle çalışacağını bilemez ve rapor talebi karşılamaz. Tercihin sonradan değiştirilmesi de her zaman mümkün olmadığından, karar baştan verilmelidir.
Muayene ve İhbarın Belgelenmesi
Ayıp iddiasının ilk kırılma noktası, ayıbın ne zaman fark edildiği ve karşı tarafa ne zaman bildirildiğidir. Gizli ayıp ile açık ayıp ayrımı da bu noktada anlam kazanır. Bildirimin yazılı ve tarihi belli bir kanaldan yapılması, sonradan yürütülecek tüm tartışmanın zeminini oluşturur; telefonla yapıldığı söylenen bildirimler ispat edilemediğinde iddia baştan zayıflar.
Hesap Kalemlerini Ayrıştırmak
- Ayıpsız değer ile ayıplı değer arasındaki fark
- Onarım için yapılan veya yapılacak masraflar
- Kullanımdan yoksun kalma nedeniyle doğan zarar
- Ayıptan doğan ve ayıplı ifadeyle bağlantısı kurulabilen diğer zararlar
- Faizin hangi tarihten itibaren işletileceği
Dava Türü Seçiminin Usul Riski
Alacağın miktarı hesaplanabilir durumdayken belirsiz alacak davası açılması, dosyanın esasa girmeden reddiyle sonuçlanabilir. Buna karşılık gerçekten belirlenemeyen bir alacakta kısmi dava tercih edilmesi, bakiye kısmın zamanaşımına uğraması riskini doğurur. Tercih, elde bulunan belgelerin hesabı yapmaya yetip yetmediğine göre yapılmalıdır.
Delil Sabitlemenin Zamanlaması
Ayıplı mal veya iş, dava süresince değişebilir, onarılabilir ya da kullanılamaz hâle gelebilir. Bu nedenle mevcut durumun tespiti dava açılmadan önce yaptırıldığında, hem karşı tarafla müzakerede elde somut bir veri olur hem de sonraki bilirkişi incelemesi sağlam bir başlangıç noktası bulur.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve ayıbın niteliği hesabı değiştirir. Talep mektubunu göndermeden önce hesap yöntemini hukukçuyla birlikte belirlemek, sonradan yapılacak düzeltmelerden daha etkilidir.