Alacak ve tazminat davalarında dosyanın esasına hiç girilmeden sonuçlanmasının en yaygın sebebi zamanaşımıdır. TBK'nın zamanaşımına ilişkin düzenlemeleri, HMK'nın ispat kuralları ve tüketici ilişkilerinde TKHK'nın özel hükümleri bir arada değerlendirildiğinde, tartışma çoğu zaman "süre doldu mu?" sorusundan çok "sürenin kesildiği nasıl gösterilecek?" sorusuna dönüşür.
Başlangıç Anını Doğru Belirlemek
Zamanaşımı hesabının ilk adımı, sürenin hangi olayla işlemeye başladığını saptamaktır. Sözleşmeden doğan alacaklarda muacceliyet anı, haksız fiilden doğan taleplerde ise zararın ve sorumlunun öğrenildiği an belirleyicidir. Öğrenme anı çoğu zaman tartışmalıdır ve tarafın kendi beyanı tek başına yeterli olmaz; bu nedenle rapor, yazışma veya bildirim gibi tarihlenebilir bir belgeye bağlanması gerekir.
Süreyi Kesen Olguların Belgesi
- Borçlunun borcu kabul ettiğini gösteren yazılı beyan veya mesajlar
- Kısmi ödeme yapıldığını gösteren dekont ve makbuzlar
- Teminat verilmesi ya da yapılandırma talebine ilişkin belgeler
- İcra takibi başlatıldığını gösteren dosya kayıtları ve tebligat evrakı
- Dava açıldığını gösteren tevzi ve harç belgeleri
Def'i Zamanında İleri Sürülmezse
Zamanaşımı kendiliğinden dikkate alınan bir kurum değildir; usulüne uygun biçimde ileri sürülmesi gerekir. Savunma dilekçesinde ileri sürülmeyen bir def'inin sonradan gündeme getirilmesi, usul kuralları nedeniyle sonuç doğurmayabilir. Davalı tarafta çalışılırken cevap süresinin ilk gününden itibaren bu değerlendirmenin yapılması, davacı tarafta ise karşı tarafın def'i ileri süreceği varsayımıyla kesme delillerinin baştan hazırlanması gerekir.
Hesap Kaleminin Süreyle İlişkisi
Tazminat hesabında her kalem aynı zaman çizgisinde ilerlemez. Asıl alacak ile faiz, işlemiş faiz ile işleyecek faiz, ana zarar ile sonradan ortaya çıkan zarar farklı değerlendirilebilir. Talep tek bir toplam rakama indirgendiğinde, kalemlerden biri zamanaşımına uğradığında bütün talep zayıflar. Kalem kalem yazılmış bir hesap tablosu, hem bilirkişi incelemesini kolaylaştırır hem de kısmi kabul ihtimalini korur.
Usul Hatalarının Faturası
Uygulamada üç hata öne çıkar: ihtarnamenin gönderildiği ancak tebliğ edilemediği hâlde süre kesildiğinin varsayılması, dava değerinin eksik gösterilmesi nedeniyle sonradan yapılan artırımın süre tartışması yaratması ve arabuluculuk sürecinin dosyaya belge olarak eklenmemesi. Her üçünde de esasa ilişkin haklılık, usul nedeniyle değerlendirilemez hâle gelebilir.
Dosya Açmadan Önce
- Sürenin başlangıç tarihini belgeye dayandırın.
- Kesme iddianızı destekleyen her evrakı tarih sırasına dizin.
- Alacak kalemlerini ayrı satırlarda ve dayanağıyla gösterin.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgi vermeyi amaçlar; sözleşmenin türü ve talebin niteliği süre rejimini değiştirebilir. Kendi alacağınız bakımından hesabı ve def'i stratejisini bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmenizde yarar vardır.