Zamanaşımı, borcu sona erdirmez; borçluya ödemeden kaçınma imkânı veren bir def'idir. Bu ayrım pratikte belirleyicidir: hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz, ileri sürülmesi gerekir ve bunun da bir zamanı vardır.
Def'inin Zamanında İleri Sürülmesi
HMK sisteminde savunma sebeplerinin cevap dilekçesinde bildirilmesi esastır. Zamanaşımı def'inin geç ileri sürülmesi, karşı tarafın açık muvafakati yoksa dikkate alınmama sonucu doğurur. Bu nedenle davalı tarafın ilk yapması gereken iş, alacağın türünü tespit edip hangi zamanaşımı süresine tabi olduğunu belirlemektir; TBK, kural olarak genel bir süre öngörmekle birlikte kira bedeli, faiz ve ücret gibi dönemsel edimler ile bazı sözleşme tipleri için ayrı süreler düzenlemiştir.
Sürenin Başlangıcı ve Kesilmesi
Tartışmanın gerçek merkezi çoğu zaman sürenin uzunluğu değil, başlangıcıdır. Muacceliyet tarihi, taksitli borçlarda her taksitin vadesi, haksız fiilde ise zararın ve failin öğrenildiği an ayrı ayrı incelenir. Süreyi kesen tipik olgular ise şunlardır:
- Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme veya faiz ödemesi yapması
- Alacaklının dava açması veya icra takibi başlatması
- Def'i yoluyla alacağın ileri sürülmesi
- İflas masasına alacağın bildirilmesi
Kesilme hâlinde süre yeniden işlemeye başlar; bu nedenle karşı tarafın tek bir kısmi ödemesi, kaybedildiği sanılan alacağı canlandırabilir.
Delil Seçiminin Zamanaşımıyla İlişkisi
Zamanaşımı savunmasını karşılamak isteyen alacaklı, kesilme olgusunu ispatla yükümlüdür. Burada banka dekontları, cari hesap mutabakat yazıları, ticari defter kayıtları ve borcun kabulünü içeren yazışmalar öne çıkar. Elektronik yazışmaların değeri, içeriğin kime ait olduğunun ve tarihinin tartışmasız gösterilebilmesine bağlıdır. Senede bağlı alacaklarda ise senetle ispat kuralları, hangi delilin dinlenebileceğini baştan sınırlar.
Tüketici İşlemlerinde Ayrık Değerlendirme
TKHK kapsamındaki işlemlerde ayıba ilişkin süreler ve haksız şart denetimi, genel hükümlerden farklı sonuçlar doğurabilir. Ayıbın satıcı tarafından gizlenmiş olması hâlinde süre savunmasının ileri sürülemeyeceği yönündeki düzenleme, dosyanın seyrini tümüyle değiştirebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Alacağın türü, sözleşmenin tarihi ve taraflar arasındaki yazışmalar süre hesabını değiştireceğinden, savunmanızı oluşturmadan önce belgelerinizi hukukçuya inceletmeniz gerekir.