Sözleşme uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini belirleyen belge çoğu kez sözleşmenin kendisi değil, aykırılık ortaya çıktığında gönderilen ihbardır. TBK ve HMK çerçevesinde, tüketici işlemlerinde ise TKHK ekseninde, ihbarın nasıl kurulacağı ve nasıl ispatlanacağı bu rehberin konusudur.
İhbar neden kilit taştır?
Alacaklının aynen ifayı mı isteyeceği, sözleşmeden dönüp menfi zararını mı talep edeceği yoksa ifadan vazgeçip müspet zararını mı arayacağı; büyük ölçüde ihbarın içeriğine ve zamanına bağlıdır. İhbarda süre verilip verilmediği, verilen sürenin makul olup olmadığı ve sürenin sonunda hangi hakkın kullanılacağının bildirilip bildirilmediği, sonraki tüm taleplerin dayanağını oluşturur.
Kanal seçimi ispatın yarısıdır
- Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname: içerik ve tarih birlikte belgelenir.
- Kayıtlı elektronik posta: gönderim ve teslim kayıtları sistemde saklanır.
- İadeli taahhütlü mektup: teslim tarihi belgelenir, içerik ayrıca ispatlanmalıdır.
- Adi elektronik posta veya mesajlaşma uygulaması: pratik olmakla birlikte karşı taraf inkâr ettiğinde ek delil gerektirir.
Sözleşmede bildirimlerin belirli bir adrese ve belirli bir usulle yapılacağı kararlaştırılmışsa, farklı bir kanaldan gönderilen ihbar geçersiz sayılabilir. Bu nedenle ihbar hazırlanmadan önce sözleşmenin bildirim maddesi mutlaka okunmalıdır.
Talebin ölçülebilir yazılması
"Gereğinin yapılmasını talep ederim" biçimindeki ihbarlar, sonraki aşamada hangi hakkın kullanıldığı tartışmasını doğurur. İhbarda eksik ifanın hangi kalemde olduğu, hangi tarihte tespit edildiği, giderilmesi için tanınan sürenin ne zaman dolacağı ve bu sürenin sonunda ne yapılacağı tek tek yazılmalıdır. Bu netlik, karşı tarafın savunmasını da daraltır.
Yazılı delil kuralını hesaba katın
Belirli bir değerin üzerindeki hukuki işlemlerin senetle ispatı kuralı, uygulamada sözlü olarak yapılan ek anlaşmaların ispatını güçleştirir. Sonradan yapılan değişikliklerin, teslim tarihi ertelemelerinin veya fiyat farkı mutabakatlarının yazıya dökülmesi bu nedenle önemlidir. Karşı tarafın yazılı beyanı niteliğindeki e-postalar, delil başlangıcı olarak dosyaya taşınabilir.
Tüketici işlemlerinde ayrışan çerçeve
Karşı taraf tüketici konumundaysa, sözleşmedeki bazı kayıtların haksız şart denetimine tabi olması ve başvuru merciinin farklılaşması gündeme gelir. Ticari ilişki için hazırlanan standart ihtar metninin tüketici işlemine olduğu gibi uygulanması, sürecin baştan hatalı kurulmasına yol açar.
Buradaki açıklamalar genel bir çalışma düzenini anlatır; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve kararlaştırılan özel hükümler sonucu değiştirebilir. İhtar göndermeden önce metnin bir hukukçu tarafından gözden geçirilmesi, ilerideki seçimlik hakları korur.