Zamanaşımı tartışmaları çoğu zaman takvim hesabı gibi görünse de, gerçekte bir sözleşme yorumu meselesidir. Alacağın hangi anda muaccel olduğu, hangi hukuki niteliğe sahip olduğu ve hangi süreye tabi bulunduğu, sözleşmenin metninden ve tarafların davranışından çıkarılır. TBK ve HMK çerçevesinde bu tartışma, davanın esasına girilmeden sonucu belirleyebilir.
Başlangıç Anını Sözleşmenin Kurgusu Belirler
Süre, alacağın muaccel olduğu andan işlemeye başlar. Ancak muacceliyet anı sözleşmede açıkça yazılmamışsa, ifa takvimi, fatura düzeni, taksitlendirme ve ihtar mekanizması birlikte okunarak belirlenir. Dönemsel edimlerde her dönem için ayrı bir başlangıç söz konusu olabilirken, tek parça borçlarda tüm alacak tek anda muaccel olur. Bu ayrım yapılmadan yürütülen davalarda, alacağın bir bölümü kurtarılabilecekken tamamı reddedilebilir.
Nitelendirme Değişirse Süre de Değişir
- Aynı ilişkiden doğan talep, sözleşmeye aykırılık veya haksız fiil olarak nitelendirildiğinde farklı sürelere tabi olabilir.
- Sebepsiz zenginleşme talepleri kendi başlangıç anına ve kendi süresine sahiptir.
- Tüketici sıfatının bulunduğu ilişkilerde TKHK kapsamındaki özel düzenlemeler ayrıca değerlendirilir.
- Ayıp ve teslim tarihine bağlı taleplerde süre, genel kurallardan bağımsız işleyebilir.
Bu nedenle dilekçe kurulurken talebin hukuki sebebi tek bir kalıba sıkıştırılmamalı, terditli talep imkânı değerlendirilmelidir.
Def'inin Zamanında ve Doğru İleri Sürülmesi
Zamanaşımı kendiliğinden dikkate alınan bir husus değildir; savunma olarak ileri sürülmesi gerekir. Davalı tarafında en sık yapılan hata, def'inin ilk savunma aşamasında ileri sürülmemesi ve yargılamanın ilerleyen aşamasında gündeme getirilmesidir. Bu durumda savunmanın genişletilmesi yasağı devreye girebilir ve güçlü bir savunma kullanılamaz hale gelir. Def'i ileri sürülürken hangi alacak kalemine ilişkin olduğu ayrı ayrı gösterilmelidir; toplu ifadeler ıslah veya bilirkişi aşamasında belirsizlik yaratır.
Kesilme ve Durma İddiasının İspatı
- Borçlunun borcu kabul anlamına gelen davranışı yazılı belgeye bağlanır.
- Kısmi ödeme yapılmışsa, ödemenin hangi kaleme mahsup edildiği açıklanır.
- İcra takibi ya da dava yoluyla kesilme iddiası, dosya numarası ve tarihiyle gösterilir.
- Kesilmeden sonra sürenin yeniden işlemeye başladığı tarih hesaplanır ve takvime işlenir.
Değerlendirme
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Sözleşmenin metni, tarafların sıfatı ve ifa geçmişi zamanaşımı değerlendirmesini kökten değiştirebileceğinden, dava ya da savunma stratejinizi kurmadan önce dosyanızın hukuki bir incelemeden geçirilmesi yerinde olur.