Sözleşmeden doğan alacaklarda tarafların en çok tartıştığı konu borcun varlığı değil, talebin hâlâ ileri sürülebilir olup olmadığıdır. TBK, HMK ve TKHK ekseninde bu rehber, ihbar ve ihtar işlemlerinin zamanaşımı üzerindeki etkisini ve usule aykırı işlemin nasıl hak kaybına dönüştüğünü ele alır.
İhtar Zamanaşımını Kesmez, Temerrüde Düşürür
Uygulamadaki en yaygın yanlış inanış, noterden gönderilen bir ihtarnamenin zamanaşımını sıfırladığıdır. Oysa ihtar, borçluyu temerrüde düşüren ve faiz başlangıcını belirleyen bir işlemdir; tek başına zamanaşımını kesmez. Zamanaşımını kesen tipik hâller borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödemede bulunması, faiz ödemesi, rehin ya da kefil vermesi ile alacaklının dava açması, icra takibi başlatması veya alacağını iflas masasına bildirmesidir.
Sürenin Başlangıcını Doğru Saptamak
Zamanaşımı, alacağın muaccel olduğu andan itibaren işlemeye başlar. Taksitli edimlerde her taksit için ayrı bir başlangıç söz konusu olabilir; belirsiz süreli ilişkilerde ise muacceliyet çoğu zaman bildirime bağlıdır. Bu nedenle sözleşmedeki muacceliyet ve fesih hükümleri okunmadan yapılan süre hesabı güvenilir değildir. Ayıp bildirimi gerektiren ilişkilerde ise bildirimin süresinde yapılmaması, zamanaşımından bağımsız olarak talebi baştan zayıflatır.
İhbar ve Bildirim Yükümlülüklerinin Ayrı Takvimi
- Ayıbın fark edildiği tarih ve bildirimin gönderildiği tarih
- Sözleşmede öngörülen bildirim şekli ve kanalı
- Fesih ihbarında öngörülen bekleme süresi
- Tüketici ilişkilerinde uygulanan koruyucu düzenlemeler
- Karşı tarafın cevap verdiği veya sustuğu tarih
Usule Aykırı İşlemin Doğurduğu Sonuçlar
Zamanaşımı def'i, mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz; süresinde ve usulüne uygun biçimde ileri sürülmelidir. Cevap dilekçesi verilmeden ya da süresinde ileri sürülmeden geçilen bu savunma, sonradan güçlükle telafi edilir. Alacaklı tarafında ise takip talebindeki hatalı alacak kalemi, kesme etkisini o kalem yönünden doğurmayabilir. Bu nedenle talep ve savunma metinleri kalem kalem kurulmalıdır.
Uygulama Sırası
- Sözleşme, fatura ve teslim belgeleri tarih sırasına dizilir.
- Her kalem için muacceliyet tarihi ayrı belirlenir.
- Kesme ve durma sebeplerinin gerçekleştiği anlar işaretlenir.
- İhtar ile takip arasındaki süre boşlukları kontrol edilir.
- Karşı tarafın olası zamanaşımı savunmasına yönelik karşı delil hazırlanır.
Kapanış
Zamanaşımı tartışmalarında sonucu belirleyen şey, çoğunlukla dosyadaki tarihlerin ne kadar erken sistematik hâle getirildiğidir. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; sözleşme tipi ve tarafların sıfatı süreleri değiştirebileceğinden somut olayda hukuki görüş alınması önerilir.