Sözleşmeden veya haksız fiilden doğan tazminat taleplerinde iki teknik konu birbirini besler: zamanaşımı ve hesap yöntemi. TBK, HMK ve tüketici ilişkilerinde TKHK ekseninde yürüyen bu tartışmada, doğru hesaplanmış bir alacak yanlış zamanlama nedeniyle tahsil edilemez hâle gelebilir; tersine, süresinde açılmış bir dava da hesap kurgusu zayıfsa büyük ölçüde reddedilebilir.
Süre Ne Zaman İşlemeye Başlar
Uygulamadaki asıl güçlük sürenin uzunluğu değil, başlangıç anının belirlenmesidir. Sözleşmesel alacaklarda muacceliyet anı, haksız fiilde ise zararın ve failin öğrenilmesi anı esas alınır. Zararın bir defada değil, dönemsel olarak doğduğu ilişkilerde her dönem için ayrı bir başlangıç söz konusu olabilir. Bu nedenle dava öncesinde şu üç tarih ayrı ayrı belgelenmelidir: ihlalin gerçekleştiği tarih, zararın öğrenildiği tarih ve ilk yazılı talebin ulaştığı tarih.
Zamanaşımının Kesilmesi ve Durması
- Borçlunun borcu ikrar etmesi, kısmi ödeme veya faiz ödemesi süreyi keser.
- Dava açılması ve icra takibi başlatılması da kesme sonucu doğurur.
- Kesilmeden sonra süre yeniden işlemeye başlar; ilk sürenin devamı değildir.
- Zamanaşımı kural olarak mahkemece re'sen dikkate alınmaz; def'i olarak ileri sürülmesi ve bunun usulüne uygun zamanda yapılması gerekir.
Usule Aykırı İşlem: Def'inin Geç İleri Sürülmesi
Davalı tarafta en sık görülen kayıp, zamanaşımı def'inin cevap dilekçesi aşamasında ileri sürülmemesidir. HMK'nın iddia ve savunmayı genişletme yasağı devreye girdikten sonra bu itirazın dinlenmesi tartışmalı hâle gelir. Davacı tarafta ise ayna görüntüsü bir hata vardır: ıslahla artırılan kısım bakımından zamanaşımı ayrıca değerlendirilir; bu nedenle belirsiz alacak veya kısmi dava tercihinin en baştan bilinçli yapılması gerekir.
Hesabı Talep Metnine Bağlama
- Zarar kalemlerini fiilî zarar, yoksun kalınan kâr ve gecikme zararı olarak ayırın.
- Her kalem için dayanak belgeyi (fatura, ödeme kaydı, sözleşme hükmü) tek tek eşleştirin.
- Faizin türünü, başlangıç tarihini ve dayanağını dilekçede açıkça yazın.
- Hesabın bilirkişi incelemesine elverişli bir tablo hâlinde sunulmasını sağlayın.
- Karşı tarafın indirim savunmalarına (müterafik kusur, zararı azaltma yükümlülüğü) karşı argümanı baştan hazırlayın.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır ve her sözleşme tipi için özel süre kuralları bulunabileceğini hatırlatır. Talebinizi somutlaştırmadan önce alacağın hukuki niteliğini ve buna bağlı süreyi bir hukukçuyla teyit etmeniz, telafisi olmayan bir sonucu önleyebilir.