Zarar gören tarafın karşılaştığı ilk soru çoğu zaman şudur: talep sözleşmeye mi, yoksa haksız fiile mi dayandırılacak? TBK her iki sorumluluk türünü de düzenler; HMK talebin nasıl kurulacağını, TKHK ise taraflardan biri tüketici ise devreye giren özel kuralları belirler. Bu tercih zamanaşımından ispat yüküne kadar her şeyi değiştirir. Aşağıda, usule aykırı işlem ve yanlış hukuki nitelendirmeden kaynaklanan kayıplar ele alınmaktadır.
İki Sorumluluk Türü Arasındaki Pratik Farklar
- Sözleşmesel sorumlulukta borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesi beklenirken, haksız fiilde kural olarak kusur zarar görence ortaya konur
- Zamanaşımı süreleri ve başlangıç anları farklıdır
- Yardımcı kişilerin fiillerinden sorumluluk aynı esaslara tabi değildir
- Sözleşmedeki sorumluluğu sınırlayan kayıtlar haksız fiil talebini aynı ölçüde etkilemeyebilir
- Yetkili mahkeme belirlenirken dayanılan hukuki sebep sonucu değiştirebilir
Talep Sonucu Kurulurken Yapılan Hatalar
Zararın miktarı davanın açıldığı anda tam olarak bilinemiyorsa, talebin türü buna göre seçilmelidir. Belirlenebilir bir alacak için belirsiz alacak talebi kurulması ya da tersi, esasa girilmeden sonuç doğurabilir. Kısmi talep tercih edildiğinde, saklı tutulan kısmın açıkça yazılması gerekir. Islah imkânı sınırlı olduğundan, dilekçe hazırlanırken bu tercihin sonuçları önceden hesaplanmalıdır.
Sözleşmenin Yorumunda Bakılan Noktalar
Uyuşmazlık sözleşme metninin anlamı üzerinde yoğunlaşıyorsa, lafzın ötesine geçilir. Tarafların gerçek ve ortak iradesi araştırılır; sözleşme öncesi yazışmalar, teklif metinleri ve fiilî uygulama biçimi bu araştırmanın malzemesidir. Karşı tarafça hazırlanmış ve müzakere edilmemiş genel işlem koşullarında, tereddütlü ifadeler bunları kullananın aleyhine yorumlanır. Bu nedenle sözleşmenin hangi tarafça kaleme alındığı ve müzakere edilip edilmediği dosyada gösterilmelidir.
Delil Planını Sorumluluk Türüne Göre Kurmak
Sözleşmeye dayanılıyorsa ifa, temerrüt ve ihtar belgeleri; haksız fiile dayanılıyorsa fiilin gerçekleştiği anı gösteren tutanak, tespit ve tanık beyanları öne çıkar. Zararın kapsamı için teknik rapor gerekiyorsa, bu talep delil listesinde açıkça yer almalıdır. İhtarname çekilmişse tebliğ tarihi faiz başlangıcı bakımından belirleyici olacağından ayrıca dosyaya konulmalıdır.
Tüketici Sıfatının Sonucu Değiştirdiği Haller
Taraflardan biri tüketici ise, TKHK kapsamındaki koruyucu kurallar ve başvuru yolları devreye girer. Bu durumda genel hükümlere göre kurulan bir dava, görev veya başvuru yolu yönünden sorun yaratabilir. Sıfatın baştan belirlenmesi, sonradan yaşanacak yol değişikliğini önler.
Bu rehber genel bilgilendirme sunar; sözleşmenizin metni ve olayın gelişimi doğru hukuki sebebi değiştirebileceğinden, dava öncesinde belgeleriniz üzerinden bir değerlendirme yaptırmanız faydalı olur.