Bir mal veya hizmetin sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımaması hâlinde alıcının elindeki seçimlik haklar güçlüdür; ancak bu haklar ihbar yükümlülüğünün usulüne uygun yerine getirilmesine bağlıdır. Uygulamada dosyaların önemli bir kısmı ayıbın varlığı tartışılmadan, ihbarın zamanında ve ispatlanabilir biçimde yapılmamış olması nedeniyle sonuçlanır. Bu rehber, TBK ve TKHK çerçevesinde ihbar aşamasının pratikte nasıl kurulacağını anlatır.
İhbar Öncesi: Ayıbın Türünü Doğru Adlandırmak
Açık ayıp ile gizli ayıp arasındaki ayrım, ihbarın zamanlamasını belirleyen ilk kritik başlıktır. Teslim anında olağan bir gözden geçirmeyle fark edilebilecek eksiklikler ile ancak kullanım sırasında ortaya çıkan yapısal kusurlar aynı takvime tabi değildir. Satıcının ayıbı bilerek gizlediği hâller ise ayrı bir kategoridir ve burada süreye dayalı savunmalar zayıflar.
Bu nedenle ilk adım, kusurun ne zaman ve nasıl fark edildiğini tarih ve tanık bilgisiyle birlikte yazılı hâle getirmektir. "Bir süre sonra bozuldu" ifadesi dosyada değer taşımaz; "teslimden itibaren üçüncü kullanımda şu belirti gözlendi" ifadesi taşır.
İhbarın Şekli ve İspat Değeri
Kanun her hâlde noter ihtarnamesi aramasa da, uyuşmazlık çıktığında ispat yükü ihbarı yaptığını iddia edende olur. Pratikte tercih sırası şöyledir:
- Noter aracılığıyla ihtarname: tarih ve içerik yönünden en güçlü seçenek
- KEP üzerinden bildirim: ticari ilişkilerde tarih ve muhatap yönünden güvenilir
- Kayıtlı posta veya iadeli taahhütlü mektup: teslim tarihi belgelenebilir
- Elektronik posta ve uygulama yazışmaları: destekleyici, tek başına tartışmaya açık
İhbar metninde ayıbın tarifi, fark edilme tarihi ve hangi seçimlik hakkın kullanıldığı açıkça yer almalıdır. Talebin belirsiz bırakılması, karşı tarafa "hangi hakkın kullanıldığı anlaşılamıyor" savunması alanı açar.
Usule Aykırı İşlem Nasıl Doğar
En sık karşılaşılan usul kazaları şunlardır: ihbarın sözleşmenin tarafı olmayan bir bayiye veya servise yapılması, muhatabın ticaret unvanı yerine marka adına yazılması, ihbar sonrası malın onarım için verilip teslim tutanağı alınmaması ve seçimlik hakkın sonradan tek taraflı değiştirilmesi. Bunların her biri esasa girilmeden dosyayı zayıflatır.
Bilirkişi İncelemesine Hazırlık
Ayıp iddiası çoğu zaman teknik incelemeyle sonuçlanır. İnceleme öncesi malın kusurlu hâlinin bozulmadan korunması, onarım geçmişinin belgelenmesi ve varsa üretici kılavuzundaki kullanım koşullarına uygunluğun gösterilmesi gerekir. Malın onarıma verilip niteliğinin değiştirilmesi, sonradan yapılacak incelemenin sonucunu ölçülemez hâle getirebilir.
Kısa Kontrol Listesi
- Kusurun fark edildiği tarih yazılı olarak sabitlendi mi?
- İhbar sözleşmenin gerçek tarafına mı yöneltildi?
- Seçimlik hak metinde açıkça belirtildi mi?
- Delil niteliğindeki mal veya belge korunuyor mu?
- Onarım ve iade hareketleri tutanaklandı mı?
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Ayıp iddialarında sonucu belirleyen ayrıntılar sözleşme metnine, teslim koşullarına ve tarafların ticari sıfatına göre değişir; somut dosyanız için hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.