Bir sözleşmenin ihlal edildiği herkesçe biliniyor olabilir; mesele bunun dosyada gösterilebilmesidir. TBK ve HMK birlikte okunduğunda, alacaklının elini güçlendiren şeyin uyuşmazlık çıktıktan sonra toplanan belgeler değil, ilişki sürerken üretilen kayıtlar olduğu görülür.
Önce ihlalin hukuki niteliği belirlenir
Hiç ifa etmeme, geç ifa ve ayıplı ifa birbirinden farklı sonuçlar doğurur. Talebin aynen ifa mı, sözleşmeden dönme mi yoksa tazminat mı olacağı bu ayrıma bağlıdır. Tüketici tarafın bulunduğu ilişkilerde TKHK kaynaklı özel hükümler devreye girer ve seçimlik haklar farklı biçimde düzenlenir. Nitelendirme yanlış yapıldığında toplanan deliller doğru olsa bile talep karşılıksız kalır.
İhtar olmadan istenemeyecek talepler
Belirli vadeye bağlanmamış edimlerde borçlunun temerrüde düşmesi için kural olarak ihtar gerekir. İhtarın noter aracılığıyla çekilmesi zorunlu olmasa da, tebliğ tarihinin tartışmasız biçimde ispatı bakımından pratik üstünlük sağlar. İhtar metninde borcun konusu, tutarı ve verilen sürenin açıkça yazılması; ayrıca sürenin sonunda hangi hakkın kullanılacağının bildirilmesi, sonraki aşamada dönme veya tazminat talebinin dayanağını oluşturur.
Senetle ispat kuralı ve sınırları
- Belirli bir tutarı aşan hukuki işlemler kural olarak senetle ispatlanır.
- Yazılı delil başlangıcı bulunuyorsa tanık dinletilmesi mümkün hâle gelebilir.
- Delil sözleşmesi yapılmışsa öngörülen ispat aracı tarafları bağlar.
- Karşı tarafın açık muvafakati hâlinde farklı deliller değerlendirilebilir.
- Dilekçede hangi vakıanın hangi delille ispatlanacağı eşleştirilerek gösterilir.
Ticari defterler, fatura ve yazışma trafiği
Tacirler arasındaki uyuşmazlıklarda usulüne uygun tutulmuş defterler, sahibi lehine de sonuç doğurabilecek özellikte bir delildir. Faturaya süresinde itiraz edilmemesi ise içeriğinin kabul edildiği yönünde değerlendirilir; bu nedenle itiraz yazılarının kaydı saklanmalıdır. Kurumsal e-posta trafiği, teslim tutanakları ve sevk irsaliyeleri, ihlalin tarihini belirlemekte çoğu zaman sözleşme metninden daha işlevsel olur.
Kapanış
İspat planı, dava dilekçesi yazılmadan önce kurulduğunda talep de ona göre şekillenir. Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; sözleşmenizin türü ve tarafların sıfatı farklı bir ispat rejimi gerektirebileceğinden hukuki görüş alınması önerilir.