Sözleşmeden doğan alacaklarda zamanaşımı, arabuluculuk aşamasıyla iç içe geçtiğinde hesap hatasına en açık konudur. TBK zamanaşımı sürelerini, HMK ise yargılama usulünü belirlerken, uyuşmazlığın önce arabulucuya götürülmesi gereken hâllerde takvim iki katmanlı hâle gelir. Tüketici işlemlerinde TKHK kapsamındaki ayrı başvuru yolları da devreye girdiğinde, hangi başvurunun süreyi etkilediği netleştirilmelidir.
Arabuluculuk Süreyi Nasıl Etkiler?
Arabuluculuk mevzuatı uyarınca, uyuşmazlığın arabuluculuk bürosuna götürüldüğü tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen süre zamanaşımı ve hak düşürücü süre bakımından dikkate alınmaz. Bu koruma otomatik değildir: sürecin usulüne uygun başlatılmış olması, tarafların doğru gösterilmesi ve sürecin bir tutanakla sonlandırılmış olması gerekir. Tutanağın düzenlenmediği veya taraf teşkilinin hatalı kurulduğu dosyalarda koruma tartışmalı hâle gelir.
Dava Şartı mı, İhtiyari mi?
Bazı uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava açmanın ön koşuludur; bazılarında ise taraflar isterse başvurulan ihtiyari bir yoldur. Bu ayrım yapılmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir ve alacak tekrar zamanaşımı baskısı altına girer. Buna karşılık ihtiyari arabuluculuğa gereğinden uzun süre bağlı kalmak da süreyi eritir.
Ayrımı Belirleyen Ölçütler
- Talebin hukuki niteliği: alacak, tazminat veya tespit
- Tarafların sıfatı: tacir, tüketici, işçi veya işveren
- Talebin konusunun para ile ölçülebilir olup olmadığı
Süre Takvimi Nasıl Kurulur?
- Alacağın muaccel olduğu tarih belgeye dayanarak tespit edilir.
- Uygulanacak zamanaşımı süresinin genel mi yoksa özel bir süre mi olduğu belirlenir.
- Zamanaşımını kesen işlemler, örneğin borçlunun ikrarı veya takip talebi, ayrı bir listede toplanır.
- Arabuluculuk başvuru tarihi ve son tutanak tarihi takvime işlenir.
- Sürecin sonuçsuz kalması hâlinde dava açma penceresi önceden hesaplanır.
Yanlış Kapının Maliyeti
Uyuşmazlığı yanlış büroya veya görevsiz mahkemeye taşımak yalnızca gecikme değil, koruma kalkanının tartışmalı hâle gelmesi anlamına gelir. Karşı taraf zamanaşımı def'ini ileri sürdüğünde, sürecin usulüne uygun yürütüldüğünü gösteren belge zinciri en güçlü savunmadır. Bu nedenle başvuru evrakı, tebligat çıktıları ve tutanak örnekleri dosyada eksiksiz tutulmalıdır.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amaçlıdır; her alacağın kendi başlangıç anı ve özel süresi bulunur. Zamanaşımının dolmasına yaklaşıldığı durumlarda vakit kaybetmeden hukuki destek almanız isabetli olacaktır.