Sözleşmeye aykırılık iddiasında dosyanın kaderini belirleyen iki başlık vardır: talebin hangi hukuki sonuca yöneldiği ve zararın nasıl hesaplandığı. Bu iki başlık netleşmeden yazılan dilekçe, haklı bir olayda dahi eksik sonuç doğurur. Aşağıda, talep kurgusundan merci seçimine kadar uzanan kontrol noktaları ele alınıyor.
Önce Seçim: Ne İsteniyor
TBK sisteminde borca aykırılık hâlinde alacaklının önünde farklı yollar bulunur. Sözleşmenin ayakta tutularak aynen ifanın istenmesi, gecikmeden doğan zararın talebi ya da sözleşmeden dönülerek verilenlerin iadesi birbirinden farklı sonuçlar doğurur. Dönme ile fesih arasındaki ayrım, sürekli edimli sözleşmelerde özellikle önemlidir. Seçim yapılmadan hazırlanan dilekçede taleplerin birbiriyle çelişmesi, mahkemeyi talebin ne olduğunu belirlemek için ek aşamalara zorlar.
Temerrüdün Kurulması
Tazminat talebinin dayanağı çoğu kez borçlunun temerrüde düşürülmüş olmasıdır. Bu nedenle ihtarın içeriği, muhataba ulaştığı tarih ve verilen sürenin makullüğü dosyanın ilk sayfalarında gösterilmelidir. Faiz başlangıcı da genellikle bu tarihe bağlandığından, ihtarın tebliğ belgesi saklanmalıdır.
Zarar Kalemlerinin Ayrıştırılması
- Fiilen yapılan ve belgelenebilen giderler
- Sözleşme yerine getirilseydi elde edilecek kazancın karşılığı
- Sözleşmede kararlaştırılmışsa cezai şart ve bunun tazminatla ilişkisi
- Zararın artmasını önlemek için alınan tedbirlerin maliyeti
- Karşı tarafın kusuruna ve alacaklının kendi davranışına ilişkin değerlendirme
Her kalemin ayrı ayrı belgeye bağlanması, bilirkişi incelemesinde hesabın denetlenebilir olmasını sağlar. Miktarın başlangıçta tam olarak belirlenemediği durumlarda, HMK'daki dava türleri arasından uygun olanın seçilmesi ve harç ile ıslah ihtimalinin baştan planlanması gerekir.
Merci Seçiminde Ayrım Çizgileri
Uyuşmazlığın tarafları ve konusu, gidilecek mahkemeyi belirler. İki tacir arasındaki ticari nitelikteki uyuşmazlık ile bir tüketici işleminden doğan uyuşmazlık aynı yola tabi değildir; TKHK kapsamına giren işlemlerde tüketici uyuşmazlıklarına özgü merciler devreye girer. Ticari davalarda ve iş bu kapsamdaki para alacaklarında arabuluculuğun dava şartı olarak öngörüldüğü hâller bulunduğundan, bu aşama tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Sözleşmede yetkili mahkeme veya tahkim kaydı varsa, bu hükmün geçerli olup olmadığı dava açılmadan önce değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı ve Belgeleme
Talebin dayandığı ilişkinin türüne göre zamanaşımı süreleri değişir. Bu nedenle ilk incelemede, sözleşme tarihi, ihlalin öğrenildiği an ve son ödeme tarihleri bir zaman çizelgesine işlenmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; sözleşmenin türü, tarafların sıfatı ve kararlaştırılan özel hükümler sonucu değiştirebilir. Talep kurgusu dosyanın en belirleyici aşaması olduğundan, dava öncesinde profesyonel değerlendirme alınması önerilir.