Tazminat talebinin esastan haklı olması tek başına yetmez; talebin zamanında ve doğru hesapla ileri sürülmesi gerekir. TBK, HMK ve TKHK ekseninde en sık karşılaşılan kayıp, sürenin başlangıcının yanlış belirlenmesi ya da talebin hesaplanabilir biçimde kurulmamasıdır. Bu rehber, zamanaşımı ile tazminat hesabını tek bir kontrol listesinde birleştirir.
Süre Nereden Başlar
Haksız fiile dayalı taleplerde süre, zararın ve failin öğrenilmesiyle işlemeye başlar ve her hâlde fiil tarihinden itibaren daha uzun bir üst süreyle sınırlıdır. Sözleşmeye dayalı taleplerde ise kural olarak muacceliyet anı esas alınır. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, ceza kanunundaki daha uzun zamanaşımı hukuk davasında da uygulanabilir. Zararın zaman içinde arttığı veya sonradan ortaya çıktığı hâllerde başlangıcın tespiti tartışmalıdır; bu nedenle öğrenme anını gösteren rapor, yazışma ve tebligat belgeleri en baştan ayrılmalıdır.
Süreyi Etkileyen Olayları Kayda Geçirin
- Borçlunun borcu ikrar eden beyanları, kısmi ödemeler ve teminat verilmesi süreyi kesebilir.
- Dava açılması, icra takibi ve usulüne uygun bir başvuru süreyi keser; kesilmeden sonra süre yeniden işlemeye başlar.
- Dava şartı arabuluculuğa tabi uyuşmazlıklarda sürecin başlaması ile zamanaşımının durması arasındaki ilişki ayrıca kontrol edilmelidir.
- Zamanaşımı def olarak ileri sürülmedikçe mahkemece kendiliğinden dikkate alınmaz; savunma tarafındaysanız bunu süresinde ve açıkça belirtin.
Hesabın Kalemlere Ayrılması
Toplam bir rakam üzerinden kurulan talep, hem karşı tarafın savunmasını hem de bilirkişi incelemesini belirsizleştirir. Maddi zarar kalemlerini fiilî zarar, kazanç kaybı ve gelecekteki masraflar olarak ayırın; her kalemin dayanağını fatura, ödeme belgesi, rapor veya sözleşme hükmüyle eşleştirin. Faizin türü ve başlangıç tarihi, talebin niteliğine göre değişir ve çoğu zaman ayrı bir uyuşmazlık başlığına dönüşür. Manevi tazminat ise kalem hesabına değil, olayın ağırlığı ve tarafların durumu gibi ölçütlere dayandırılır.
Dava Türü Seçimi ve Islah
- Zararın miktarı dava açılırken tam olarak belirlenemiyorsa, belirsiz alacak davası ve kısmi dava seçenekleri arasındaki farkı değerlendirin; bu tercih zamanaşımı sonuçlarını doğrudan etkiler.
- Talep sonucunu artırma ihtiyacı doğabileceğini öngörerek ıslah hakkının kullanım zamanını planlayın.
- Karşı tarafın zamanaşımı savunmasına karşı, süreyi kesen olayları belgeleriyle birlikte hazır bulundurun.
- Görevli ve yetkili mahkemeyi, alacağın kaynağına göre belirleyin; tüketici işlemi, ticari iş ve genel hükümlere tabi ilişki farklı yollar doğurur.
Zamanaşımı, telafisi çoğu zaman mümkün olmayan bir savunmadır. Buradaki genel açıklamalar dosyanızın kendine özgü koşullarının yerini tutmaz; talebin niteliğine göre süre ve hesap değişebileceğinden, harekete geçmeden önce hukuki değerlendirme almanız önerilir.